quad versterker, quad luidspreker, revisie, ombouw, reparatie
Armand van Ommeren
Kerkstraat 56
4854 CG Bavel
The Netherlands
0161-432 451
06-225 68 967
armand@quadrevisie.nl
KvK Breda 20064173



<< Terug
 

Over opname gesproken...



Armand van Ommeren © Quadrevisie © 2020

Zelfgebouwde metereenheid



Om een of andere onnaspeurlijke reden wordt het opnameniveau van de CD’s die ik in handen krijg steeds hoger en de kwaliteit gaat er niet op vooruit. Hier is iets grondig mis en helaas is de opnamewereld er volstrek doof voor. Bij mijn eigen digitale opnamen moduleer ik meestal tot een maximum van -6 dB, soms bij zeer delicate muziek (clavecimbel b.v.) of explosieve muziek zelfs met -10 dB als maximum. Het voorkomt oversturing en vooral de sterkste passages knappen er erg van op. Opvallend is dat de BBC Radio Three altijd veel zachter binnenkomt dan andere zenders – WDR 3 ook enigszins – daar heeft men blijkbaar een soortgelijke opvatting.




Analoog
In de LP tijd konden we in het beste geval beschikken over een signaal/ruisafstand van 50 dB wat in zekere zin ook de dynamiek bepaalde en beperkte omdat het zachtste signaal in ruis ten onder gaat en het sterkste in de vervorming terecht komt. De praktische ruimte die voor de muziek ter beschikking staat is daarmee begrensd op 50 dB. Het gevolg daarvan is dat de opnametechnici zo hoog mogelijk moeten moduleren – zo luid mogelijk opnemen dus – om geen dB van de beperkte ruimte verloren te laten gaan en de zachte passages niet in de ruis te laten verzuipen. Vaak is nog nabewerking nodig om al te dynamische passages binnen dat raam van 50 dB te laten passen. Logisch ook dat je vaak in partituren aantekeningen van de technici ziet staan waar ingegrepen moet worden om de zaak niet uit de hand te laten lopen.

Die ruimte van 50 dB dynamiek is om nog een andere reden belangrijk. Wanneer je uitgaat van een maximale dynamiek van 105 dB in een concertzaal als het Concertgebouw en je vertaalt dat naar de inhoud van een behoorlijke huiskamer, dan wordt het al lastig om een dynamiek van 50 dB daar in te passen. Bij een dynamiek – het verschil tussen de zachtste en de luidste passages – van meer dan 50 dB in de huiskamer dreigen de zachte passages onder te gaan in het omgevingsgeluid en de luidste zorgen voor burengerucht tenzij je een riant vrijstaand huis hebt. Een berekening geeft aan dat een versterker van 2 x 50 watt prima tegen die taak is opgewassen, maar dat terzijde. Elders op de site leest u daar meer over. Voor de rest van het verhaal gaan we even van die 50 dB dynamiek uit, wat overigens in de huiskamer vaal al een probleem is.


Digitaal
In theorie is er op een CD een dynamische ruimte van 96 dB. Het is totaal onbelangrijk of er door allerlei oorzaken nog wat verloren gaat, 86 dB is ook al prachtig voor de muziek. Houden we nu 50 dB dynamiek als maximaal haalbaar in de huiskamer aan, dan zouden we in het venster van 96 dB van de digitale registratie en geplaatst tegen de bovenzijde, 46 dB aan de onderzijde overhouden: het zwakste signaal blijft 46 dB boven de ruis uitsteken. We hebben dus bijna evenveel OVER als we vroeger op een LP in totaal ter beschikking hadden! Hoe je het ook bekijkt, er is geen enkele reden om zo krampachtig tegen die bovenzijde te gaan zitten en maximaal uit te sturen? Anderzijds, zou je aan de bovenzijde een afstand houden van 6 dB tot het maximum wat in het digitale domein 0 dB is, dan heb je aan de onderzijde nog altijd 40 dB afstand tot de ruisvloer en dat is net zo onhoorbaar als de afstand van 46 dB. Het enorme voordeel is dat de maximale modulaties in de muziek schoner en doorzichtiger klinken omdat de vervorming lager ligt en elke oversturing wordt voorkomen. Ik kocht de laatste tijd een paar verder schitterende CD’s – symfonieën van C.Ph.E. Bach en orgelconcerten van Händel, die beide volstrekt overstuurd zijn in de luide passages. Je merkt het ook aan de volumeregelaar van de versterker die ineens een stuk minder ver wordt open gedraaid. Ik vind het onbegrijpelijk dat de zeer serieuze labels waarop ik dit vaststel, zulke fouten maken. Men maakt zich druk om van alles en nog wat – op sommige CD’s staat zelfs vermeld welke microfoonkabels men gebruikt!!! – maar de hoofdzaken worden verwaarloosd, zoals microfoonopstelling en uitsturingsniveau.


Opnameniveau
Bij de talloze opnamen die ik heb bijgewoond, viel me bijna altijd op dat de meters op de (vaak veel te grote) regeltafels voortdurend in het rood gingen. Bij analoge technieken is dat nog een beetje toelaatbaar omdat de regeltafels een enorme reserve hebben, bij digitale techniek niet: een overschrijding van 1 dB is al desastreus en dus hoorbaar. En, zo’n overschrijding is onherstelbaar: later terugnemen van het niveau herstelt de schade niet, waar een analoge regeltafel zoveel reserve heeft dat later terugnemen van het niveau ook de schade herstelt.

Optimale positie faders - rode lijn



Enige tijd geleden maakte ik een opname van Die Winterreise van Schubert en moduleerde zorgvuldig op -6 dB als maximum. De CD die ervan is gemaakt staat op 0 dB; de CD-fabrikant heeft het niveau opgetrokken naar het maximum. Om uit je vel te springen.

Regeltafel gevoeligheidsinstelling



Een ander punt is de wijze van instellen van de regeltafels. Goede regeltafels hebben een voorinstelling van de microfoonversterker en op de fader staat een schaalverdeling waarbij de 0 dB positie duidelijk is aangegeven. Het is de bedoeling dat de fader op die nul staat en de voorinstelling van de gevoeligheid zo wordt ingesteld dat het gewenste signaal klopt. Al te vaak zie ik de faders niet in de optimale positie staan, wat zonder meer betekent dat de voorinstelling ook niet goed staat: fader beneden nul, betekent dat de voorinstelling te hoog staat – meer versterking dan nodig, met kans op onnodige vervorming; fader hoger dan nul, wil zeggen dat de voorinstelling te laag staat met kans op onnodige ruis. Bij gebruik van 10 microfoons of meer (!) een zorgwekkend probleem.

Volstrekt belachelijke meters



Wat je overal in de techniek ziet, is het overdreven belang hechten aan de gebruikte spullen, het kan niet duur of exotisch genoeg zijn, en het verwaarlozen van de omgang ermee. Dat zie je in autotechniek, in de fotografie, in de medische techniek en ook in de opnametechniek. Optimaal benutten van de eigenschappen van de beschikbare apparatuur levert vaak meer resultaat op dan het aanschaffen van nieuwe die misschien wel beter is, maar als je er niet optimaal mee omgaat heeft het allemaal niet zoveel zin.

Neumann U87



Moderne (condensator-) microfoons van Schoeps, Neumann, B&K en anderen leveren een behoorlijk signaal: een versterker moet sowieso worden ingebouwd, dus is het verstandig een behoorlijk signaal door de microfoonkabel te sturen, dat is minder kwetsbaar dan een zwak signaal. Dan is het essentieel de ingangsversterker van de regeltafel optimaal op dat signaal af te stemmen. Grote handicap is bij veel regeltafels de totaal belachelijke metertjes waarop je niets kunt zien, nog afgezien van het verschil tussen piekmeters en VU-meters. Daarom heb ik een eigen metereenheid gebouwd waarop ik wel kan zien wat ik doe. Daarover een andere keer.

Wordt vervolgd