Armand van Ommeren
Kerkstraat 56
4854 CG Bavel
The Netherlands
0161-432451
armand@quadrevisie.nl
KvK Breda 20064173
BTW/VAT/MwSt/TVA:
NL 801791030.B01
<< Terug






II - Quadrevisie


1. Inleiding
2. Geschiedenis
3. Quad 50 en 303 eindversterkers;
    achtergronden

4. Achtergrond revisies
5. Quad 33 voorversterker
6. Nieuwe Quad 33/2 voorversterker
7. Nieuwe handleiding
8. Quad 303 eindversterker
9. PRIJZEN
10. Kabels
11. Quad 303 eindversterker
12. Quad 303 QR eindversterker
13. Quad 50E eindversterker
14. Quad FM2 tuner
15. Quad FM3 tuner
16. Quad AM3 tuner
17. Quad 44 voorversterker
18. Quad 405 eindversterker
19. Ombouw Quad 405 naar Quad 405-2
20. Quad 405-2 eindversterker
21. Quad 34 voorversterker
21a. Problemen met de Quad 34 voorversterker
22. Quad FM4 tuner
23. Quad 66 systeem
24. Quad 606 eindversterker
25. Quad 306 eindversterker
26. Quad ESL
27. Quad Musikwiedergabe
28. Quad ESL 63
29. Het kopen van een ESL



Inleiding


De revisie van een oude Quad versterker lijkt voor velen een zinloze zaak: de techniek is immers zoveel verder en dus koop je beter een nieuwe? Dat is een misvatting. De techniek heeft zich zeker ontwikkeld maar dan vooral in de verkleining van onderdelen en in de vervanging van transistoren door IC's wat zich vooral kenmerkt door massaproductie die slechts zelden tot kwaliteitsverbetering leidt en meestal juist het tegendeel bereikt.


Gereviseerde 33 en FM3

Achterzijde 33 en FM3







Zeker het geniale ontwerp van Peter Walker en Peter Baxandal van de Quad 33/303 voor/eindversterker combinatie (met eventueel de FM3 tuner ontwikkeld door goede vriend van Peter Walker en audioredacteur van Gramophone Geoffry Horn) die velen nog op zolder hebben liggen, is na revisie nog altijd een topklasse systeem dat de vergelijking met systemen van nu moeiteloos doorstaat en bijna altijd hoorbaar wint. Veel muziekliefhebbers die de revisie hebben laten doen omdat men een nieuw systeem te duur vond, kwamen tot de verrassende ontdekking dat de opgeknapte Quad ook de meeste nieuwe versterkers ruimschoots en hoorbaar de baas is.

Na zo’n jaar of 15 beginnen de prestaties van de apparatuur merkbaar terug te lopen. Dat de gebruiker dat niet altijd in de gaten heeft, komt doordat het een langzaam proces is. Bij uw auto merkt u dat meestal ook niet, maar direct na een grote beurt loopt hij weer merkbaar beter. Bij elektronica speelt dat ook een rol.
Of het apparaat veel is gebruikt, speelt nauwelijks een rol. Pas nog had ik een geheel nieuwe Quad set, nooit gebruikt en in de originele verpakking, 40 jaar op zolder gestaan, maar toch aan een grote beurt toe: uitgedroogde condensatoren, verlopen weerstanden, gecorrodeerde schakelaars.
Vooral de eindversterker heeft daar last van omdat daar de grootste stromen lopen; die levert het vermogen aan de luidsprekers. Van alle Quad eindversterkers is de Quad 303 daarvoor het minst gevoelig omdat deze een gestabiliseerde voeding heeft die dat voor een deel maskeert. Ook verdwijnen in deze stabilisatie vrijwel alle vervuilingen in het lichtnet waarvoor sommige bedrijven kostbare filters verkopen. De Quad 405 (306, 606 en opvolgers) hebben geen gestabiliseerde voeding, net als talloze versterkers uit het Verre Oosten en daar lopen deze lichtnetstoringen vrijwel ongehinderd de versterker in. Eén van de vele redenen waarom de Quad 303 hoorbaar de beste Quad versterker is. Met de moderne communicatie, dimmers en andere nevenfuncties via het lichtnet lijkt het net meer op een telefoonkabel dan op een schone stroomleverancier!

Na zo’n jaar of 15 – ongeacht het gebruik – begint de kwaliteit merkbaar terug te lopen en wordt het tijd voor een grote beurt: condensatoren zijn uitgedroogd, veel weerstanden verlopen en de oorspronkelijke instelling is totaal zoek. Geniaal is wel dat juist de Quad 303 eindversterker altijd verloopt naar de veilige kant, nooit in de richting van overbelasting. Wel dient men er rekening mee te houden dat een Quad 303 die meerdere jaren niet is gebruikt, niet zomaar weer in bedrijf mag worden gesteld. Daarmee kan niet alleen de versterker zelf zware schade oplopen, maar lopen ook de aangesloten luidsprekers ernstig gevaar!

De afwijkingen van oudere apparatuur en speciaal Quad zijn hier overbekend en daarom werken wij met vaste prijzen voor het vervangen van alle onderdelen waarvan we weten dat ze daar aan toe zijn. Na die vervanging wordt de versterker of tuner getest en wordt de vervorming gemeten. Zou er dan nog iets moeten worden vervangen dan gebeurt dat alsnog zonder prijsverhoging. Uitzonderingen zijn de voedingstrafo’s en een totaal versleten toetsenblok van de Quad 33 voorversterker; dat wordt dan afzonderlijk bekeken en besproken.

Waarom Quad en geen ander merk? Dat laat zich vrij simpel verklaren. In de eerste plaats gebruikte Quad overwegend standaard onderdelen waarvoor ook nu nog vervangende onderdelen te vinden zijn. Fabrikanten in het Verre Oosten hebben de gewoonte om niet alleen elke drie maanden met iets nieuws te komen of ongemerkt behoorlijke wijzigingen in een product aan te brengen, maar ook voor elke wijziging nieuwe onderdelen te ontwikkelen. Dat levert twee grote problemen op: na een aantal jaren zijn zulke onderdelen absoluut niet meer te krijgen en de documentatie (àls die er al is!) klopt zelden met het apparaat dat voor je staat. En dan zijn er nog fabrikanten die na de wettelijke verplichting om zeven jaar service te verlenen de unieke onderdelen die men nog in voorraad heeft, vernietigen. Als gezegd, voor Quad zijn vrijwel alle onderdelen of equivalenten, soms met wat moeite, nog te vinden. En voor die paar die echt niet te krijgen zijn, hebben we andere oplossingen gevonden, die meestal nog beter zijn ook.


Gereviseerde 33-303-FM3



Dat brengt me ook op het punt ‘originaliteit’. De huidige importeur schermt met de stelling dat de kwaliteit van Quad is te danken aan het gebruik van originele door Quad ‘geselecteerde’ onderdelen. Dat lees je ook bij veel andere merken: speciaal geselecteerde componenten. Gewoon onzin! Uiteraard worden ze geselecteerd maar doorgaans niet op kwaliteit maar op prijs! Quad gebruikte bijna altijd de goedkoopste onderdelen die men kon vinden en je komt dan ook allerlei merken en soorten tegen. De term 'origineel' is dan ook een loze kreet: want wàt is origineel? Zo heeft men jarenlang de klanten en de handel geteisterd met slechte potmeters (op laag niveau hoor je maar één kanaal); ze waren niet alleen van Engels fabrikaat, maar vooral goedkoop. En die vele duizenden roodbruine condensatoren met aluminium draadjes die niet hechtten aan het soldeer en die je zó uit de print kon trekken? Of het Rifa denderfilter op de netschakelaar dat altijd ontplofte en toch steeds weer werd toegepast? Spaar me die originelen!


Gereviseerde 405 eindversterker

Gereviseerde 34 voorversterker voorzijde





Het is puur aan het geniale ontwerp van de 33/303/FM3 te danken dat het nog steeds zo geweldig werkt en zeer ruime marges in de toegepaste onderdelen toelaat. Wat niet wegneemt dat betere onderdelen nog wel enige winst opleveren, vooral de veel betere (en kleinere) condensatoren van tegenwoordig geven een duidelijk hoorbare verbetering. Bij revisie worden eersteklas onderdelen gebruikt: de weerstanden zijn alle metaalfilm typen met een tolerantie van 1% (oorspronkelijk koolweerstanden met 20% tolerantie). Het andere uiterste, de duurste onderdelen die je kunt vinden met gouden opdruk is ook weer niet nodig: boven het optimale niveau voegt het niets meer toe.

Garantie
Het is lastig voor oude apparatuur iets over garantie te zeggen. In beginsel heeft u altijd garantie waarvan slechts twee zaken zijn uitgezonderd: de voedingstrafo’s en de druktoetsen van de Quad 33 voorversterker. Voor de garantie geldt geen periode – ook na 3 jaar geldt dit nog, maar de wijze waarop het apparaat is behandeld. Zou na b.v. 2 jaar een transistor de geest geven, dan wordt deze gratis vervangen. Het gaat hierbij altijd om de redelijkheid; ik ga zeer ruimhartig met de garantie om.

LET OP: wanneer u of uw reparateur denkt onderbrekingen of kraken zelf wel even op te kunnen lossen: het gebruik van contactspray is het domste wat u kunt doen! Het middel is erger dan de kwaal: na korte tijd lopen de druktoetsen vast en het gekraak is erger dan voorheen. Schoonmaken is veel werk, soms onmogelijk en dus duur!


Geschiedenis en achtergronden: het begon met buizen


De buizen eindversterker Quad II was (en is) een heel goede eindtrap, maar op zich niet zo heel erg bijzonder; op de uitgangstrafo na, die was bijzonder goed. De prijs was echter relatief aantrekkelijk en het feit dat voor stereo twee exemplaren nodig zijn heeft ook wel iets: je kunt dan bij elke luidspreker een eindtrap plaatsen. De Radford buizen eindversterker STA 25 (er was ook een mono versie MA 25) was echter duidelijk de meerdere van de Quad II en terecht een stuk duurder. We spreken dan van eind jaren vijftig, begin jaren zestig. In die tijd heb ik verscheidene Radfords nagebouwd (2 x 15 watt met EL 84 en Philips AD 9058 trafo’s). Een subliem ontwerp. Lees het verhaal van Jan Kool uit Radio Bulletin over de Radford STA 25 dat van veel inzicht getuigt, elders op de site.


Radford STA 25

Quad II





De bijpassende buizen Quad SC 22 voorversterker werd uit de eindtrap gevoed en was de enige (zover mij bekend) die geschikt was voor alle bestaande correcties voor platen (elk platenmerk had zijn eigen correctie!) wat hem zonder meer uniek maakte. Toch ook hier: die aanpassingen waren al lang niet meer nodig, maar werden gewoon gehandhaafd omdat men niet innoveerde. Andere zaken als Tape Monitor werden vanwege dezelfde oorzaak ook niet doorgevoerd. Er zijn een paar mensen waar u voor restauratie van de oude Quad buizen apparatuur terecht kunt. Quad Musikwiedergabe in Gering, bij Koblenz en in Nederland is Willem Visser in Leiden (Gevamp Revisie) zeer actief – 071 531 54 39.


Quad QC 22

AM Tuner

FM tuner





De nieuwe tijd – Transistoren


In de loop van de jaren zestig kwamen de eerste transistorversterkers op de markt die door techneuten werden geprezen, maar muziekliefhebbers haalden er hun neus voor op – en terecht. Ik weet nog heel goed dat mijn zelfgebouwde Fidelio versterker (Amroh – 2 x EL 84 – 10 watt) door mijn technische vrienden minachtend werd afgeschilderd als een erfstuk van de familie Flintstone en dat zij de Robijn – de transistor opvolger van de Fidelio – de hemel in prezen. En die Robijn was in een vergelijking echt niet om aan te horen… Pas veel later leerden we dat crossover vervorming daarvan de oorzaak was en dat zag je in de cijfers niet terug. Later, toen je beter wist waar je naar moest kijken, kon je het in de metingen heel goed vinden! Hoe dan ook, hóórbaar was het wis en zeker!!


Amroh Fidelio II versterker - Met dank aan Hein Beugels

Amroh Robijn versterker - Met dank aan Hein Beugels





De Quad 303 eindversterker was één van de eerste eindtrappen met transistoren die niet alleen even goed, maar zelfs beter klonk dan de Quad buizen eindtrappen, zelfs beter dan de Radford! Zie ook de testen van Jan Kool en Jan de Kruijff elders op de site.


Quad 50 en 303 eindversterkers


Het geniale van Quad zat vooral in de tripletten in de 303 eindversterker en de eenvoud van de 33 voorversterker. Deze set kwam uit in 1967 en is nog steeds het beste product dat Quad ooit heeft geproduceerd. Hij kan na revisie nog altijd wedijveren met moderne versterkers.

De Quad 33/303 werd geproduceerd van begin 1967 tot begin jaren tachtig en al die tijd heeft Quad niets gedaan aan innovatie; dat deed men daar eigenlijk met geen enkel product. Dat is jammer omdat bij het oorspronkelijke ontwerp een aantal beperkingen bestonden die een paar jaar later hadden kunnen worden opgelost. Was men enerzijds zeer zorgvuldig in het ontwerp en in de keuze van de benodigde transistoren, legio praktische problemen zoals de kwaliteit en de waarde van de overige onderdelen hadden niet de interesse van Peter Walker en al helemaal niet van zijn zoon Ross.

Er kan niet genoeg op worden gewezen dat de kwaliteit van deze Quad producten niet in de kwaliteit van de onderdelen en de productie zat – integendeel – maar in de superieure ontwerpen van o.a. Peter Walker en Peter Baxandall. Opmerkingen over het gebruik van ‘originele onderdelen’ zijn daarom ook lachwekkend: dankzij het geniale ontwerp kon vrijwel alles worden toegepast zonder dat het resultaat om zeep ging. Dat het met betere onderdelen nog wel wat beter kon, wordt na innovatie bij Quadrevisie duidelijk gemaakt. Bij voorkeur dus niet origineel zou ik zeggen. Lees daarvoor het schokkende relaas van Ross Walker in het boek van Ken Kessler “The Closest Approach”. Een geweldig boek overigens, dat helaas niet meer verkrijgbaar is.


Boek: Closest Approach



De fabriek heeft zeker voor wat de 33/303 betreft, maar ook in de buizen Quads, dus nauwelijks geïnnoveerd. Later, bij de 34, 44 en 405 deed men dat wel, maar ook mondjesmaat en meer onder invloed van de verkrijgbaarheid van bepaalde zaken of grote problemen en sowieso volstrekt onvoldoende. Bij de luidsprekers was het effect ervan nog veel dramatischer.

Eén van de beperkingen in het begin van de productietijd van de 33/303 was de kwaliteit en de capaciteit van de elektrolytische condensatoren – kortweg elco’s. In de voeding en uitgangen van de 303 zaten oorspronkelijk 4 stuks met een capaciteit van 2000 uF; grotere pasten stomweg niet in de kast. En die kast is identiek aan de 50E mono eindversterker, een voortreffelijk product dat kort vóór de 303 het levenslicht zag.


Quad 50



De Quad 50 is exact even groot als de Quad II buizen eindtrap en heeft eigenlijk ook het concept van een buizen versterker; hij heeft ook een uitgangstranformator. En ik verdenk er Quad nog steeds van dat de 50 oorspronkelijk was bedoeld als opvolger van de Quad II buizen eindtrap. Na veel problemen met de eerste serie van de 50 liep de verkoop redelijk maar onvoldoende om de Quad II buizen eindtrap te verdringen. Pas daarna werd de 50E geboren die was omgebouwd naar een universele industrie versterker van voortreffelijke kwaliteit. Doordat de 303 geen uitgangstrafo had, paste deze stereo eindversterker mooi in de kast van de 50 en zo geschiedde.

De 50 serie (er zijn vele varianten van de 50) en de 303 zijn mechanisch vrijwel identiek. Op de plaats waar bij de 50E de uitgangstrafo zit, heeft de 303 vier grote elco’s. En tussen de elco’s en de voedingstrafo zit de gelijkrichter. In de gehele productie periode van de 303 (van 1967 tot 1984) is eigenlijk maar één grote wijziging doorgevoerd en dat is een verandering van de layout van de versterkerprintjes en dat gebeurde al vrij kort na de introductie. Oh ja, later keerde men de stand van de elco’s om, zodat, àls ze de geest gaven, de rommel niet naar beneden over de printjes werd uitgestort, maar omhoog uw kamer in...


Achtergronden van de revisie/innovatie


Bij het reviseren van de Quad 303 lopen we die achterstand – zeg maar gemiste kans – zoveel mogelijk in. Hoewel het geniale ontwerp uiteraard intact wordt gelaten, worden in praktische zin de nodige aanpassingen doorgevoerd. De elco’s en de gelijkrichter worden verwijderd en vervangen door een door Quadrevisie ontwikkelde epoxie printkaart (PCB) waarop de nieuwe elco’s, de gelijkrichter, de stabilisatie en de weerstand voor het ledje een plaatsje vinden. Oorspronkelijk zat de stabilisatieprint onder de trafo, nu heeft hij een plaats gevonden naast de nieuwe gelijkrichter. Bijkomend voordeel is dat de nieuwe bedrading dikker en korter is en rechtstreeks van de print naar de luidsprekeruitgangen en de trafo kan. Bovendien is de bovenzijde van het chassis nu open wat de koeling van de twee driver printkaarten onderin ten goede komt.


Voedingseenheid 303 op chassis



De tweede stap bij revisie is het aanbrengen van een door Quadrevisie ontwikkelde print op het koelblok waarop de bedrading en de voedings- en eindtransistoren worden gesoldeerd. Daarmee zijn ook alle problemen van eerdere of toekomstige reparaties en slechte verbindingen en/of kortsluitingen opgelost.


Koelblokprint 303 op koelblok



Dan volgt het reviseren van de beide versterker printjes waarop alle koolweerstanden van 20% tolerantie worden vervangen door metaalfilm weerstanden met een tolerantie van 1%, alsmede de kleine elcootjes, de instelpotmeters en zonodig de overige onderdelen.


Oud en nieuw stabilisatie printje



Soms is niet alleen de stabilisatie print geblakerd, maar zijn ook de beide versterker printjes behoorlijk aangetast en dan worden die ook vervangen door nieuwe epoxie exemplaren ontwikkeld door Quadrevisie met een paar aanpassingen waar men destijds in de fabriek al om vroeg maar die nooit werden gerealiseerd. Uiteraard worden die van geheel nieuwe onderdelen voorzien. Deze printjes hebben bredere sporen en een aantal zwaar belaste onderdelen hebben hier wat meer ruimte.

Gereviseerd 303 printje en nieuw printje



Hieronder een overzicht. Alle standaard prijzen zijn ongeacht defecten, inclusief onderdelen, arbeidsloon en BTW. Er zijn een paar uitzonderingen – brommende voedingstrafo van de 405 bijvoorbeeld – maar in zo'n geval wordt contact met u opgenomen. U kunt bij ons altijd op afspraak terecht, ook 's avonds en in het weekeinde. Bel Armand van Ommeren op 0161 - 432451 of mail armand@quadrevisie.nl voor meer informatie of om een afspraak te maken. Ik zie u graag.



Quad 33 Voorversterker




Introductie 1967
Geproduceerd tot 1982
Totaal aantal 120.000 (cijfers uit het voortreffelijke boek van Kenn Kessler “The Closest Approach”)
In Nederland ca. 11.000 verkocht


Gereviseerde 33 voorversterker



De Quad 33 voorversterker moet worden gezien als de transistor opvolger van de buizen QC 22 voorversterker uit de jaren vijftig. Simpel maar geraffineerd van opzet, klein en gemakkelijk te bedienen. Kenmerkend detail is de klankregeling/filterschakeling die min of meer direct van de buizen voorganger is overgenomen. Vervorming en ruisafstanden zijn uitstekend, zeker voor deze prijsklasse. Na revisie zijn die cijfers nog wat beter. Beperkingen gelden het aantal ingangen (4) en het ontbreken van een hoofdtelefoonuitgang. Beide punten zijn op te lossen. Zie verderop.


Gereviseerde printjes en nieuwe voedingen voor 33 voorversterker



Schakelaars


Vaak wordt geklaagd over de slechte gelijkloop van de volumeregelaar op laag niveau. Men denkt dan dat de volumeregelaar moet worden vervangen. Dat is zelden juist. In de tijd dat de Quad 33 werd ontwikkeld, lagen de signaalniveaus van andere apparatuur veel lager dan nu: doorgaans was dat zo’n 100 tot 150 mV terwijl we nu te maken hebben met 500 tot meer dan 2000 mV. De gevoeligheid van de originele Quad 33 bedraagt op Radio 1 en Radio 2 liefst 100 mV zodat een CD-speler met zijn meer dan 2000 mV (2 V) meer dan 20 maal zoveel signaal aanbiedt. Het gevolg daarvan is dat al bij minimaal geopende volumeregelaar een behoorlijk kamerniveau wordt bereikt, juist in het gebied waar vrijwel elke volumeregelaar een minder goede gelijkloop heeft. Om dat te ondervangen, wordt de gevoeligheid van de gehele voorversterker teruggenomen naar ongeveer 300 mV voor Radio 1 en 500 mV voor Radio 2 en de S1 zijde van de Disc-Adapter die dan geschikt is voor CD. Eventuele persoonlijke wensen zijn gemakkelijk door te voeren zonder prijsverhoging. Gebruikers die destijds een verzwakker kabeltje van TransTec hebben aangeschaft, hoeven dit niet meer te gebruiken. Standaard wordt die verzwakker op Radio 2 ingebouwd. Inbouw verdient de voorkeur omdat dit onnodige verloopkabeltjes met kans op brom en kraken voorkomt.

Gereviseerde 16V voeding en alle printjes van de Quad 33. Rechts ziet u de nieuwe Tape Adapter die beter contact maakt en de ruis iets verbetert.

Aangepaste 16V voeding en nieuwe printjes voor nieuwe Quad 33 voorversterkers en exemplaren waarvan de schakelaars zijn vervangen en/of cinch ingangen zijn aangebracht.




Een probleem van de Quad 33 na vele jaren trouwe dienst vormen vooral de druktoetsen. Die gaan kraken en onderbreken. Aangezien dit type schakelaars van ITT Schadow al vele jaren niet meer leverbaar is, kan dit alleen worden hersteld door de complete print met schakelaars te vervangen door een nieuwe print met nieuwe, andere schakelaars. Aan de buitenzijde zie je daar niets van. Voor hen die alles origineel willen houden zijn de originele printconnectoren aangebracht zodat buiten de schakelaars niets verandert. Wel is het schakelpatroon aangepast en de functie van de mono links en mono rechts schakelaars. Nu verschijnt het gekozen kanaal op beide luidsprekers, voorheen alleen op desbetreffende luidspreker. Ook zijn alle schakelaars nu dubbel uitgevoerd: elke functie wordt door twee parallelle schakelaars bediend.

Door de Tape Adapter en de Disc Adapter te vervangen door kleinere printen, kan de vrijgekomen ruimte worden benut voor het aanbrengen van cinch ingangen voor PU en CD. Dit is niet gedaan omdat cinch aansluitingen beter zouden zijn dan de DIN aansluitingen – het tegendeel is waar! – maar omdat de meeste platenspelers zijn voorzien van kabels die te dik zijn om een DIN-plug aan te kunnen zetten. Ook hebben velen geïnvesteerd in kostbare cinch-kabels voor de CD-speler. Voor platenspeler en CD-speler zijn nu zowel een DIN als een cinch ingang beschikbaar. De instelmogelijkheden van de beide adapters blijven wel behouden maar zijn niet meer door de gebruiker in te stellen. Tegenwoordig zijn ze ook nog maar zelden nodig.


Quad 33 met cinch ingangen (ook wel RCA, Revox en tulp genoemd)





Dagelijks vragen mensen om cinch-aansluitingen op de Quad 33 voorversterker. De reactie is altijd dat DIN beter is. Bovendien zou een complete ombouw veel te duur worden en wordt door mij dan ook niet uitgevoerd.

Dat neemt natuurlijk niet weg dat de wens blijft bestaan, een wens die begrijpelijk is omdat veel duurdere kabels te dik zijn om in een DIN-plug te worden gewurmd.

Om toch enigszins aan die wens tegemoet te komen, is er nu een aanpassing zodat voor de platenspeler en de CD-speler cinch-kabels kunnen worden gebruikt.

De Disc-ingang is direct doorverbonden met de cinch-aansluitingen PU en kan naar wens worden gebruikt; deze zijn identieke qua gevoeligheid. De Radio 2 ingang die doorgaans voor CD-speler wordt gebruikt, is doorverbonden met de cinch-ingang CD via een verzwakker. Dat betekent dat de Radio 2 ingang dezelfde gevoeligheid heeft als de Radio 1 ingang, maar de CD ingang is minder gevoelig om beter aan te passen aan een CD-speler, iPod of DAC.




Prijzen:
Revisie Quad 33 voorversterker (€ 245,--):
- Vernieuwen voedingsprintje en vervangen denderfilter
- Vervangen vrijwel alle condensatoren en verlopen weerstanden
- Vervangen alle transistoren
- Verzwakken van de versterking zodat de volumeregelaar verder open moet
- Indien nodig vervangen volume- en balansregelaar
- Aanpassen of vervangen Tape-Adapter en Disc-Adapter
- Aanbrengen verzwakker op Radio 2 voor CD/iPod
- Aanbrengen verzwakker op Disc Adapter S1 voor CD/iPod





Extra's:
- Vervangen schakelblok door nieuwe print met nieuwe schakelaars: € 100
- Vervangen klankregelblok door nieuwe print met nieuwe schakelaars: € 100
- Vervangen Tape & Disc Adapters door kleinere en aanbrengen cinch aansluitingen voor PU en CD: € 100
- De drie wijzigingen hiervoor samen: € 250



Opmerking
Bij revisie wordt een inschatting gemaakt van de staat van de schakelaars; daarop wordt geen garantie gegeven: indien ze later toch aan vervanging toe zijn, dan gelden de normale prijzen voor extra’s

Detail Quad 33

Detail Quad 33








Nieuwe versie Quad 33 voorversterker


De Quad 33 voorversterker stamt uit de jaren zestig en kwam eind 1967 op de markt. Na een aantal praktische wijzigingen vond hij al snel zijn definitieve vorm en bleef zo tot begin jaren tachtig in productie. Latere modellen, de 44 in 1979 en de 34 in 1982, hebben wat meer mogelijkheden en/of de prachtige tilt regeling, maar de geluidskwaliteit van de 33 is beter, met als uitzondering de allereerste serie van de 44 die vrijwel gelijk is aan de 33. Alle latere modellen hebben een hoorbare extra helderheid die velen prettig vinden maar toch uiteindelijk vervorming is.

Problemen

Het verbaast me nog steeds dat ik van alles lees over de Quad 33 en ik zie dat sommigen het ding compleet ombouwen tot een totaal andere versterker, maar niemand heeft het over de druktoetsen die het grootste probleem van de 33 vormen. De beide toetsenblokken van de 33 – bronkeuze en klankregeling – zijn al jaren niet meer te krijgen en ook de losse Schadow toetsen van serie F zijn al lang niet meer leverbaar. Tot overmaat van ramp zit het toetsenblok van de bronkeuze opgesloten tussen twee printen en is daardoor niet vrij te maken zonder een van beide printen te beschadigen. Dat laatste hebben we een paar jaar geleden opgelost door het printje bovenop de toetsen in een verbeterde vorm en van beter materiaal te laten namaken (zie foto). Daarmee zijn natuurlijk de fundamentele problemen met de schakelaars zelf niet opgelost; wel kunnen na verwijdering van het kleine printje de schakelaars worden schoongemaakt, waarna het nieuwe printje wordt aangebracht.




Einde oefening

Voor veel toetsen komt deze actie echter te laat: ze zijn zozeer versleten dat herstel niet meer mogelijk is. Er is nog wel een manier, maar die is bewerkelijk en beschadigt meestal de moederprint. Bijkomend probleem is dat voor bepaalde functies soms wel zes schakelaars in serie staan: de overgangsweerstanden tellen dan heel snel op met als gevolg onderbrekingen in de weergave van één of beide kanalen. Zeer storend en hardnekkig. Op zoek naar nieuwe schakelaars hebben we alles overwogen: elektronische schakelaars als in de 34/44 (maar daar zijn ook heel wat problemen mee), een nieuwe print met relais (omvangrijk en kost stroom), opkopen oude apparaten waar nog goede schakelaars in zitten, enzovoort.

Nieuwe ontwikkelingen

I - Nieuwe schakelaars
Om de regelmatig voorkomende problemen met de schakelaars van de Quad 33 voorversterker op te lossen, zijn nieuwe printen met nieuwe schakelaars ontwikkeld. Daarbij wordt de complete elektronica van de voorversterker door nieuwe vervangen. In deze opzet blijft het concept geheel gehandhaafd, inclusief de Tape en Disc adapters en ook het uiterlijk blijft origineel. Wel worden een paar lastige punten in het ontwerp geëlimineerd, zoals de serieschakeling van druktoetsen en de wat vreemde opzet van de mono/stereo functies. Voor sommige functies staan wel zes schakelaars in serie zodat al de geringste vervuiling tot onderbreking van het signaal kan leiden. In de nieuwe opzet zijn steeds twee schakelaars parallel actief voor elke functie. Ook is de functie van MONO > en < MONO gewijzigd: door op MONO > te drukken komt het rechter kanaal op BEIDE luidsprekers en door op < MONO te drukken komt het linker kanaal op BEIDE luidsprekers. Door beide mono schakelaars in te drukken komt het gemengd links/rechts signaal op BEIDE luidsprekers.


Geheel nieuwe printen met schakelaars van de Quad 33 voorversterker - maar trouw aan het originele ontwerp



Ook de schakelaars van de klankregeling worden vervangen door nieuwe op een nieuwe print, compleet met nieuwe onderdelen en twee nieuwe insteekkaartjes voor de beide versterkertrappen.


Quad 33/2 - Vernieuwde voorversterker




Al een paar jaargeleden ontstond het plan voor een vernieuwde versie van de Quad 33 voorversterker. Aanleiding daarvoor waren de vaak slechte staat van de druktoetsen en de onnodig gecompliceerde schakeling ervan en een andere layout van de achterzijde waar vaak om werd gevraagd. Zoals altijd duurt de ontwikkeling langer dan voorzien omdat je steeds weer dingen tegenkomt die je ook wilt meenemen.



Aansluitingen
Een complete ombouw van de achterzijde met cinch (RCA of tulp) aansluitingen is niet zinvol omdat de DIN aansluitingen in technische zin veel beter zijn, bovendien zou dat nogal kostbaar uitpakken. Eigenlijk is het bizar dat de vrijwel complete audio-industrie vasthoudt aan die ouderwetse en altijd weer krakende cinch aansluitingen terwijl er zoveel betere connectoren beschikbaar zijn. Wel zinvol is het om de ingangen voor CD en PU te voorzien van extra cinch aansluitingen zodat ook dikkere kabels kunnen worden gebruikt die niet in een DIN plug passen. Om die reden, en niet omdat exotische kabels beter zouden zijn, is in de nieuwe opzet voor CD en PU in die mogelijkheid voorzien.

Achtergrond
De Quad 33 is een betrouwbare en uitstekende voorversterker die opvalt door zijn eenvoud. Opmerkelijk is dat het unieke en muzikaal voortreffelijk werkende boventonen filter door de meeste gebruikers niet of nauwelijks wordt gebruikt. Zal wel iets te maken hebben met het modernisme dat alles altijd "recht" moet staan en dat je eigenlijk helemaal geen klankregeling nodig hebt. Veel fabrikanten laten het dan ook weg - tegen meerprijs uiteraard!

Veel problemen kent de Quad 33 niet: eigenlijk beperken de klachten zich tot ongelijk lopen van de volumeregelaar als het geluid zacht staat - het eerste stuk dus van de slag - en krakende schakelaars. Het eerste wordt al bij elke revisie ondervangen door de gevoeligheid terug te nemen. Vrijwel alle volumeregelaars - ook die van ALPS! - hebben in het eerste stuk van de slag een ongelijkheid, wat bij normale opzet geen probleem is, maar door de grote gevoeligheid van de Quad 33 en de veel hogere uitgangsspanning van de moderne bronnen, komt de volumeregelaar in dat ongelijke gebied. Bij echt luisteren dient de volumeregelaar zo rond stand 8 te komen: dat regelt prettiger en u blijft ver van het 'moeilijke' gebied.

Boosdoener is dus de bizarre gevoeligheid van bijna alle versterkers die ook nu nog in de orde van 100mV zitten, soms zelfs 50mV, terwijl de meest gebruikte bronnen 2000 tot 2400 mV afgeven! In al de jaren dat ik artikelen schreef voor Luister en anderen heb ik alle fabrikanten daarover gesproken en niet één vond het nodig daarop in te gaan. Zelfs in de zogeheten "High End" sector waar geld blijkbaar geen rol speelt, vindt men het niet nodig het allersimpelste uitgangspunt aan de werkelijkheid aan te passen: een gouden paleis op drijfzand!

Schakelaars

Nieuw moederbord met nieuwe schakelaars



Het echte grote probleem van de Quad 33 zijn de schakelaars. Bij verscheidene leveranciers kun je nieuwe insteekkaartjes kopen met moderne elektronica, maar aan de schakelaars wordt niets gedaan? Vreemd want zelfs àls die elektronica beter zou zijn (wat ik betwijfel) strandt het hele feestje op de schakelaars. De druktoetsen zijn van een vijftig jaar oude serie van Shadow die al vele jaren niet meer leverbaar zijn. Tot overmaat van ramp heeft meneer Quad de toetsen zó ingewikkeld geschakeld er dat voor sommige functies - Mono op Radio 1 bijvoorbeeld - wel zes schakelaars in serie staan. Na 40 jaar gebruik is er altijd wel één die dienst weigert.

Compleet nieuw moederbord met insteekkaartjes



Nu zijn er wel schakelaars die als vervanging kunnen dienen, maar de aansluitpennen daarvan hebben een ander raster en passen dus niet op de print van de Quad 33. Bovendien zou deze print, die van matige kwaliteit is, het verwijderen van de schakelaars niet overleven. Gegeven het feit dat aan een nieuwe print niet valt te ontkomen, is één nieuwe print ontwikkeld voor de gehele voorversterker met allemaal nieuwe schakelaars en is van de gelegenheid gebruik gemaakt ook maar meteen de schakeling zelf te wijzigen zodat er nooit meer schakelcontacten in serie staan. Bovendien zijn alle schakelfuncties nu dubbel uitgevoerd om er zeker van te zijn dat het over 25 jaar nog steeds goed zal werken.

Tape Adapter en Disc Adapter

Links de nieuwe Disc Adapter met gevoeligheidsinstelling voor pu, recht de nieuwe Tape dapter - onderaan de nieuwe schakelaars



De beide insteekkaartjes op de achterzijde die destijds waren bedoeld om verschillende soorten apparaten te kunnen aansluiten, zijn al heel wat jaren overbodig. Voor de aanpassing van verschillende cassettedecks of bandrecorders is de Tape Adapter niet meer nodig en de Disc Adapter kan op een andere manier worden ondervangen. De twee gevoeligheden voor een pu-element - M1 en M2 - worden in de nieuwe opzet gekozen met dipswitches die alleen inwendig bereikbaar zijn. Aangezien dit een eenmalige instelling is, kan dat geen bezwaar zijn. Bij revisie van originele Quad 33 voorversterkers wordt altijd op de vrijgelaten zijde van de Disc Adapter - S1 - een aanpassing voor CD-speler gemaakt waarbij de RIAA- voorversterker van de Quad 33 wordt overgeslagen. Doet men dat vaak dan is de kans groot dat de connector en/of de insteekkaart stuk gaan, bovendien is het onhandig. Daarom heeft de nieuwe Quad 33/2 op de achterzijde een schakelaartje waarmee kan worden omgeschakeld tussen pu en cd. Beide apparaten kunnen dan gewoon aangesloten blijven. Overwogen is nog om de beide mono toetsen (Mono > en < Mono) te gebruiken voor die omschakeling, maar dan klopt de tekst op de toetsen niet meer en het maken van nieuwe toetsen bleek bepaald niet eenvoudig en dus kostbaar.

Nieuwe insteekkaartjes



Uiteraard zijn de aanpassingen van Disc en Tape wel verwerkt in de nieuwe opzet, maar in beperkte mate. Zo is de Tape Adapter wel aanwezig, maar uitsluitend met de nominale waarde die op alle moderne apparaten past. De Disc Adapter is er ook nog, maar nu alleen met M1 en M2 gevoeligheden. Afwijkende aanpassingen voor Tape en Disc zijn in princiepe op aanvraag mogelijk.

Achterzijde

De nieuwe achterzijde



Alle aansluitingen zijn nieuw en de plastic DIN-ingangen zijn vervangen door metalen; de vierpens DIN uitgang is vervangen door een driepens omdat de vierpens al te vaak verkeerd werd ingestoken; met een driepens kan dat niet. De cinch-ingangen voor cd en pu zijn verguld uitgevoerd. Ook de drie instellingen voor Bass, Treble en Filter zijn vervangen door soepel lopende nieuwe regelaars. De CD/AUX ingang is van een extra verzwakker voorzien die dezelfde functie heeft als het losse aanpassingskabeltje dat TransTec vroeg leverde.

Qua uiterlijk is de Quad 33/2 beschikbaar in originele uitvoering (die vrijwel altijd gebruikssporen zal hebben) of in nieuw gespoten uitvoering. Het nieuwe boekje voorziet al in de Quad 33/2.

Prijzen Nieuwe Quad 33/2:
Standaard zonder inruil in originele behuizing € 750
mèt inruil oude Quad 33: € 650


Nieuwe handleiding





Omdat heel veel klanten de originele handleiding al lang niet meer hebben of bij aankoop van gebruikte apparatuur niet ontvingen, hebben we een nieuwe handleiding gemaakt die zowel voor de originele Quad 33/303/FM3 als de nieuwere Quad 33/2 en Quad 303 QR kan worden gebruikt. Deze handleiding wordt standaard bij elke verkochte set geleverd. Voor hen die zich willen oriënteren, of hun bestaande installatie willen completeren met een handleiding, is deze voor € 10 (€ 12,50 incl. verzendkosten) los verkrijgbaar. Bij aanschaf van een set krijgt u dit bedrag dan terug.


Quad 303 Eindversterker


Introductie 1967
Geproduceerd tot 1985
Totaal aantal 94.000
In Nederland ca. 13.000 verkocht
(Er is later nog een kleine serie 303 gemaakt in de nieuwere grijze kleur)


Gereviseerde 303 laatste serie

Originele 303 voor revisie





De Quad 303 eindversterker is het beste product dat Quad ooit heeft geproduceerd. Klinkt het beste, is door en door stabiel en heeft een haast onbegrensde levensduur. Met eens in de 20 jaar wat aandacht, dat wel. Een zonder meer geniaal ontwerp dat nog niets van zijn kwaliteit heeft verloren.


Originele koelblok bedrading 303

Nieuwe koelblokprint 303


Nieuwe koelblokprint aangesloten

Originele printjes 303 voor revisie





Wellicht is het goed hier eens duidelijk te stellen dat de moderne techniek sinds de introductie van de 303 (en de 33 voorversterker) in 1967 helemaal niet vooruit is gegaan. Zeker, veel onderdelen zijn beter, maar de geluidskwaliteit is er niet op voorruit gegaan, eerder achteruit, omdat meer aandacht is besteed aan functies, verkleining en meer kanalen weergave. En bij revisie profiteert ook de 33/303 combinatie van de betere kwaliteit van vooral de condensatoren van tegenwoordig. Helaas worden in de meeste audio-apparaten inferieure IC's toegepast en IC-schakelaars, waardoor de totale geluidskwaliteit er beslist niet op vooruit is gegaan, integendeel. Het gezeur over de 'veel betere' ringkern transformatoren (toroïdale voedingstransformatoren) is in die zin laakbaar, want een gewone EI transformator voldoet net zo goed wanneer de ontwerper weet wat hij doet (en de marketing afdeling hem niet dwars zit!).

Originele 303 driver in slechte staat

Oude en nieuwe driverprints 303





Hier en daar worden revisies aangeboden die de Quad 303 ombouwen tot een geheel andere versterker: het geniale principe wordt veranderd in bijvoorbeeld push-pull en ook de voeding wordt totaal omgebouwd. Dit miskent de kwaliteit van het ontwerp en leidt tot een minder goed resultaat. Bovendien meen ik dat je in dat geval niet meer van een Quad 303 kunt spreken maar heb je iets nieuws gemaakt. Prima, maar met de reputatie van het origineel heeft het niets meer te maken. Doe ik dus niet, net als het vervangen van DIN door cinch (tulp) die ouder zijn (ca. 1920) en technisch veel minder dan DIN. Doe ik dus ook niet met één uitzondering (Quad 33).

Kaal chassis 303 met nieuw gelakte trafo

Nieuwe Quad 303 driverprint



De Quad 303 QR in aanbouw met het nieuwe front en het glasparel gestraalde chassis.


Afregelen gereviseerde 303

Kant en klaar gereviseerde 303





De drie printkaartjes die onderin de 303 zitten – de stabilisatie van de voeding en twee drivers voor de eindtrappen – zijn bevestigd met plastic klipjes die na verloop van tijd bros zijn geworden en soms afbreken. Op geen enkele manier is daar nog aan te komen, hoewel er natuurlijk ergens in een schuur in Engeland een zak met een paar duizend van die dingen staat… Vaak gebruikt men dan tie-wraps om ze vast te zetten, maar dat vind ik klungelig en zelfs riskant met het oog op kortsluiting. In voorkomende gevallen en bij volledig nieuwe opbouw van de 303 QR worden de printjes bevestigd met nieuw ontwikkelde plastic strips waarop de printkaartjes met schroefjes worden vastgezet. Op die manier houden we ook wat originele klipjes over zodat meestal een enkel afgebroken klipje kan worden vervangen.


Nieuwe voedingseenheid op het chassis van de Quad 303



Revisie Quad 303 Eindversterker Standaard (€ 325) omvat:
- Schoonmaken, demonteren, voedingstransformator in blanke lak zetten
- Vervangen gelijkrichter, stabilisatie en elco’s door geheel nieuwe voedingseenheid
- Monteren voedingseenheid op chassis
- Vervangen ingang en luidsprekeraansluitingen door nieuwe corrosievrije exemplaren, inclusief vergulde stekkers
- Vervangen alle weerstanden en condensatoren op de driverprints, plus zonodig de transistoren
- Aanbrengen nieuwe print op het koelblok en aanpassen bedrading
- Vervangen neonlampje door LED
- Afregelen en meten vervorming


Complete set onderdelen bij revisie van een Quad 303: nieuwe print op de eindtransistoren, nieuwe luidsprekeruitgangen met passende vergulde stekkers, printje met LED i.p.v. neonlampje, nieuwe voedingseenheid met gelijkrichter, stabilisatie en electrolitische condensatoren, twee driverprints (hier de nieuwe; meestal worden de bestaande printjes gereviseerd). Nieuwe printjes kosten € 100 extra.



Extra's:
- Nieuwe driverprints (2) met uitsluitend nieuwe onderdelen € 100
- Front Quad 303 QR met DIN en cinch ingangen, vergulde uitgangen en moderne netaansluiting met schakelaar € 100
- Behuizing opnieuw spuiten € 100

Driverprint 303 gereviseerd

Nieuwe ingang en printje met LED in plaats van neonlampje








Kabels









Te koop aangeboden: gerestaureerde Quad 303 eindversterkers


Standaard gereviseerde Quad 303 eindversterker € 375,--
Originele kast, goede originele driver printen met grotendeels nieuwe componenten, nieuw ontwikkelde elco/gelijkrichter/stabilisatie en koelblokprinten, afgeregeld voor universeel gebruik of voor ESL 55. Inclusief signaal- en netkabels* en boekje.

Gereviseerde Quad 303 eindversterker met nieuwe drivers € 475,--
Originele kast, nieuw ontwikkelde elco/gelijkrichter/stabilisatie en koelblokprinten, nieuwe driverprinten met nieuwe componenten, afgeregeld voor universeel gebruik of voor ESL 55. Inclusief kabels* en boekje.




Quad 303 QR eindversterker met nieuwe drivers en nieuw front € 575,--
Originele kast met nieuw front (zie foto) en aansluitingen, nieuw ontwikkelde elco/gelijkrichter/stabilisatie en koelblokprinten, nieuwe driverprinten met nieuwe componenten, afgeregeld voor universeel gebruik of voor ESL 55. Inclusief kabels* en boekje.

Quad 303 QR eindversterker in nieuw gespoten kast met nieuw front € 675,--
Nieuw gespoten kast met nieuw front (zie foto) en aansluitingen, nieuw ontwikkelde elco/gelijkrichter/stabilisatie en koelblokprinten, nieuwe driverprinten met nieuwe componenten, afgeregeld voor universeel gebruik of voor ESL 55. Inclusief kabels* en boekje.

* Naar keuze cinch of DIN




Quad 303 QR eindversterker


Regelmatig worden Quad 303 eindversterkers gekocht of ingeruild met de bedoeling deze geheel te vernieuwen. Van de opgedane ervaring wordt gebruik gemaakt en ook enige eigen ideeën worden er in toegepast. Zo is de versterker nu voorzien van een eigen netschakelaar, DIN zowel als cinch ingangen en vergulde luidsprekeraansluitingen. Het plaatwerk wordt in de moderne grijze Quad kleuren gespoten omdat de originele kleuren na verloop van tijd wel erg op erwtensoep gaan lijken...


303 QR

303 QR





Het originele chassis is gereinigd en glasparel gestraald en de voedingstransformator wordt als altijd in de blanke lak gezet; alle elektronica en de bedrading zijn nieuw.

De netspanningsinstelling is vervallen, deze kan inwendig worden omgesoldeerd.


303 QR in aanbouw

Complete set prints voor nieuwe 303





De netspanningsinstelling is vervallen; mocht een andere netspanning moeten worden ingesteld dan kan inwendig een draad worden omgesoldeerd.

Er is gekozen voor een driepens DIN-ingang omdat de vierpens die Quad gebruikte vaak verkeerd wordt aangesloten en dat kan met de driepens niet. Sommigen vervangen de vierpens door een vijfpens, maar dat is niet verstandig want dan kan de Tape uitgang van de voorversterker per abuis met de ingang van de eindversterker worden verbonden met als gevolg ongeregeld vol vermogen naar de luidsprekers en dat kan een kostbaar foutje worden. Met een driepens verbinding is dat onmogelijk.


QUAD 50E Mono Eindversterker


De Quad 50E Mono Eindversterker is speciaal ontwikkeld voor universele toepassing in omroepinstallaties, studio’s en toepassingen waarin continu gebruik aan de orde is.

De ingang is universeel met een 0 – 500 mV gevoeligheidsinstelling en de uitgang heeft vele aanpassingen tussen 4 en 200 Ohm. De versterker is absoluut stabiel en geschikt voor elke belasting. De complete folder met technische gegevens vindt u onder Quad Informatie elders op de site.

Zeer geschikt als mono blokken in een stereosysteem of als eindtrappen in zaalversterking.











Quad FM2 Tuner


Introductie 1968
Geproduceerd tot 1971
Totaal aantal 7.500
In Nederland naar schatting enige honderden


Quad FM2

Quad FM2





Is in feite de oude FM tuner die bij de QC 22 buizen voorversterker hoort in het jasje van de 33 voorversterker. Aanvankelijk was er nog een versie met losse stereodecoder, waar veel problemen mee waren. Ook de stereodecoder van de FM2 wil nog wel eens kuren hebben. Het grootste probleem – en daar is weinig aan te doen – is de speling die in de loop der jaren is ontstaan op de afstemming. Wat betekent dat een lichte aanraking van de afstemknop de afstemming al doet verschuiven. De latere FM3 tuner is in alle opzichten superieur aan de FM2 en deze verdient dan ook verre de voorkeur. De voorkeur voor buizen is in dit geval (en de meeste andere) volstrekt misplaatst.


Quad FM3 Tuner


Introductie 1971
Geproduceerd tot 1982
Totaal aantal 50.000
In Nederland naar schatting 3.000


Quad FM3 detail

Quad FM3 detail





De FM3 tuner behoort tot de beste tuners van zijn tijd. Hij is beter opgewassen tegen de overvolle FM-band in Europa dan vrijwel alle tuners uit het Verre Oosten. Het enige minpunt is de minder goede piloottoononderdrukking (19 kHz en 38 kHz) maar de meeste mensen zullen dat niet horen. En sinds cassettedecks met Dolby nog maar zelden worden gebruikt, geeft ook dat geen problemen meer. Daarbij heeft elk cassettedeck een ingebouwd MPX filter omdat dit een eis van Dolby was. Op decks waar geen MPX schakeling op zit, is het vast ingebouwd. Er is alles voor te zeggen dat filter altijd ingeschakeld te laten.


Quad 33-FM3

Quad 33-303-FM3





Revisie van de FM3 beperkt zich bijna altijd tot het vernieuwen van een deel van de voeding en de lampjes. Kortom, een probleemloze toptuner. De oudste tuners hebben nog het MC 1305 IC in de stereodecoder en dat is niet meer te krijgen. Ombouw naar de nieuwere MC 1310 die in latere FM3 tuners werd toegepast, is niet mogelijk.

Extra
- Reparatie na prijsopgave.

Revisie Quad FM3 standaard € 75 omvat:
- Vervangen lampjes
- Vervangen deel van de voeding
- Controle

Setprijzen:
Revisie Quad 33/303 standaard: € 525
Revisie Quad 33/303/FM3 (complete set): € 595
Extra’s als boven omschreven


Quad AM3 AM-Tuner


Introductie 1969
Geproduceerd tot 1973
Totaal aantal 2.000
In Nederland naar schatting enige tientallen – collectors item!


Quad AM3 en FM3 tuners L1030318



Komt zelden voor en sommigen zoeken hem al jaren. Het is nog een buizentuner en werd in verschillende versies geleverd: de Europese versie (lang–, midden– en kortegolf) en een ‘Oversees’ met middengolf en tweemaal kortegolf. De buizen zijn prima leverbaar en reparaties is dan ook mogelijk eventueel na prijsopgave.


Quad 44 Voorversterker


Introductie 1979
Geproduceerd tot 1989
Totaal aantal 40.000
In Nederland naar schatting 5.000

Gereviseerde 44 voorversterker

Gereviseerde 44 achterzijde





Over deze voorversterker zijn de meningen verdeeld. Een aantal functies zijn ook wat vreemd opgezet, zoals de beide Tape Monitor schakelingen die tot rondzingen kunnen leiden en de rare balans/mono schakeling. Er zijn meerdere versies, zowel wat aansluitingen, filterstanden als opbouw betreft. De laatste versie is de aantrekkelijkste vanwege de dubbele – cinch en DIN – aansluitingen, maar belangrijker is de opbouw van het moederboard en dat werd gewijzigd toen de “Tilt” schakeling van twee naar drie posities op en af werd gewijzigd. Het is die bouw die technisch het mooiste is.

Een probleem waar sommige 44's last van hebben is het spontaan omschakelen naar een andere ingang. Er is wel een wijziging geweest van Quad voor dit euvel, maar die is nauwelijks effectief. Gelukkig is dit euvel goed te herstellen – geldt ook voor de 34. Slecht is ook de balansregelaar – net als bij de 34 – een ALPS schuifje waarvan het me verbaast dat het langer dan een week blijft functioneren. Is niet meer te krijgen en in noodgevallen wordt het vervangen door een draairegelaar, waar u aan de buitenzijde niets van merkt.

Een veel gehoorde klacht is ook dat in de eerste stap van de volumeregelaar al geluid hoorbaar is en dat het instellen van een niveau voor achtergrondmuziek niet goed lukt. Dat is geen probleem van de volumeregelaar, maar een veel te gevoelige ingang. Laat zich heel gemakkelijk aanpassen en valt qua kosten binnen de standaard revisie. Kan ook later als service worden aangepast.

De schuifregelaar voor de balans van de Quad 44 gaat vaak stuk en is niet te vervangen omdat dit type schuif al vele jaren niet meer leverbaar is. Daar is nu een oplossing voor bedacht zodat de regelaar weer kan worden vervangen.



Nieuwe lijnmoduul (CD, DAC, iPhone, etc.) voor de Quad 44 voorversterker

Al geruime tijd niet meer leverbaar zijn de Radio, AUX en CD ingangen voor de Quad 44 voorversterker. Daarom zijn nieuwe modulen gemaakt met zowel DIN als cinch aansluitingen en met hoogwaardige Burr Brown OPA 134 IC’s. Prijs: € 150,— per stuk.

Nieuwe lijnmoduul

Nieuwe lijnmoduul





Revisie Quad 44 Voorversterker Standaard (€ 195) omvat:

- Nieuwe voedingselco’s, weerstanden en zenerdiodes
- Vervangen alle elco’s
- Vervangen nikkelen ingangen
- Vervangen balansregelaar (+ € 50)
- Herstellen printbreuken en schakelproblemen
- Vervangen denderfilter
- Zo nodig laagste posities volumeregelaar verzwakken
Opmerking: niet alle schakelproblemen vallen onder de standaard revisie!

Nieuwe hoogwaardige lijnmoduul voor Quad 44: € 150,--


Quad 405 Eindversterker


Introductie 1975
Geproduceerd tot 1982
Totaal aantal 65.000 (dat is waarschijnlijk fout; vanaf nr. 59.000 wordt de eerste versie van de 405-2 toegepast zonder dat dit in de type-aanduiding te zien is, die is dan nog gewoon 405. Vanaf nr. 65.000 staat er 405-2 op).
In Nederland naar schatting 8.000


Gereviseerde 405 eindversterker

Nieuwe voeding in 405





De opvolger van de Quad 303. De handel wilde wel eens iets nieuws, sommigen wilden meer vermogen (het was de tijd van de gigantische vermogens, tot wel 1000 watt per kanaal – sic!) en de fabriek was blij met een versterker die niet hoefde te worden afgeregeld. Op zich een fraai ontwerp, maar duidelijk hoorbaar de mindere van de 303. Pas de laatste versie van de 405-2 komt heel dicht bij de 303, maar ook dan blijft de 303 winnaar.

Op de nieuw ontwikkelde elcoprint voor de 405 is ook ruimte vrij gehouden voor de luidsprekerbeveiliging die de oudere 405 versterkers (voor nr. 9000) niet hebben en bij revisie automatisch krijgen ingebouwd. De knullige montage van de beveiliging op de luidsprekeraansluitingen bij de versterkers vanaf nr. 9001 wordt ook vervangen door deze nieuwe oplossing. De 405-2 heeft deze voorziening al op het versterkerkaartje.


Voedingseenheid 405 met beveiliging

Elke 405 krijgt nieuwe luidsprekeruitgangen





Steeds meer 405 versterkers van de eerste series hebben behoorlijk aangetaste versterkerkaarten, wat gezien de zeer hoge bedrijstemperaturen en de slechte ventilatie in de gesloten kast niet verwonderlijk is. Om ook die versterkers te kunnen herstellen heb ik nieuwe versterkerkaarten laten maken en uiteraard dan maar meteen van de 405-2, waardoor ombouw van de 405 naar de 405-2 mogelijk is geworden – wat ook hoorbeer een verbetering is.

Revisie Quad 405 eindversterker standaard (€ 195,--)

- Nieuwe voedingselco’s op nieuw ontwikkelde print
- Aanbrengen van luidsprekerbeveiliging bij versterkers die dat nog niet hebben
- Overzetten beveiliging naar elcoprint bij versterkers die wel een beveiliging hebben
- Vervangen verlopen weerstanden
- Vervangen alle elco’s in de versterker
- Vervangen luidsprekeraansluitingen door vergulde en zonodig de ingang


Ombouw Quad 405 naar Quad 405-II





Veel oudere Quad 405 versterkers (tot serienummer 59.000) hebben versterkerprintjes met de serienummers M12368.1 t/m M12368.10 die na een aantal jaren behoorlijk door warmte zijn aangetast. Vervangen van die printjes gaat niet want ze zijn er niet meer, maar het zou ook niet verstandig zijn. Veel beter is meteen de stap te maken naar de 405-II door de beide versterkerprintjes te vervangen door de M12565-7, een van de latere versies van de 405-II.


Geheel nieuw versterkerkaartje 405-II voor ombouw

Een door warmte verweerd kaartje van de 405





Bij revisie van de 405 versterker kunnen de beide versterkerkaarten worden vervangen, wat betekent dat ook alle onderdelen erop door nieuwe worden vervangen, inclusief de eindtransistoren en de drivers. In wezen heeft u dan een compleet nieuwe 405-II die t.o.v. de oude versie beter opgewassen is tegen lage impedanties.


De omgebouwde 405 naar 405-II met beide nieuwe versterkers

De nieuwe aansluitingen en de voeding, waarnaast de rechter versterker na
ombouw van de 405-II





Uiteraard worden ook de in- en uitgangen vervangen door nieuwe en heeft nu de beveiliging een plaatsje op de versterkerkaarten gevonden, zodat oudere versterkers meteen ook die voorziening hebben.

Revisie Quad 405 eindversterker plus ombouw naar 405-2 (€ 475,--)

- Nieuwe voedingselco’s op nieuw ontwikkelde print
- Vervangen luidsprekeraansluitingen door vergulde
- Nieuwe DIN bajonet ingang
- Vervangen versterkerprints door nieuwe prints M12565.20 conform 405-II
- Alle weerstanden, condensatoren, transistoren en diodes nieuw
- Nieuw indicatieplaatje en LED





Quad 405-2 Eindversterker


Introductie 1982
Geproduceerd tot 1993
Totaal aantal 100.000 (is waarschijnlijk fout en moet 41.000 zijn; op een totaal van 100.000 zijn er 59.000 stuks 405 en 41.000 405-2)


Voedingseenheid 405 met beveiliging

Nieuwe 405-2 eenheid naast oude 405-1





De betere van beide 405 versterkers en in kwaliteit dicht bij de 303, die echter de beste blijft. Voor hen die meer vermogen wensen de aangewezen Quad eindversterker. Het is ook verstandiger een 405-2 te gebruiken dan de 303 te bruggen om aan 100 watt te komen.


Nieuwe 405-2 eenheid

Losse voedingseenheid 405-2





Revisie Quad 405-2 eindversterker (€ 195,--)

- Nieuwe voedingselco’s op nieuw ontwikkelde print
- Vervangen verlopen weerstanden
- Vervangen alle elco’s in de versterker
- Vervangen luidsprekeraansluitingen door vergulde en zonodig de ingang

405-2 na revisie

Elke 405 krijgt nieuwe luidsprekeruitgangen






Quad 34 Voorversterker


Introductie 1982
Geproduceerd tot 1995
Totaal aantal 41.000
In Nederland naar schatting 7.000


Lijnmoduul Quad 34

Gereviseerde 34 voorversterker voorzijde





Lijkt qua techniek sterk op de 44, maar is heel anders opgebouwd: alles op één groot moederboard. Vooral in de eerste series werden hele slechte lichtblauwe elcootjes gebruikt (dik 20 stuks) die gaan lekken en de print vernielen. Deze condensatoren zouden uit voorzorg al vervangen moeten worden om grote problemen met het moederboard te voorkomen. Wanneer die problemen zich voordoen wisselt de versterker net als de 44 vaak spontaan van ingang. Dit is weer zo'n punt waarop je vaststelt dat het Quad niet goedkoop genoeg kon zijn en dat origineel echt onzin is; liever niet zelfs! Een vergelijking met de Engelse auto-industrie dringt zich op...


Gereviseerde 34 voorversterker achterzijde

Gereviseerde pu-moduul 34 voorversterker





Bij revisie worden uiteraard al die zaken vervangen, plus nog een paar andere zaken. Slecht is ook de balansregelaar – net als bij de 44 – een ALPS schuifje waarvan het me verbaast dat het ding langer dan een week blijft functioneren. Is niet meer te krijgen en in noodgevallen wordt het vervangen door een draairegelaar, waar u aan de buitenzijde niets van merkt.

Voor hen die geen platenspeler meer gebruiken, is een lijnmoduul beschikbaar zodat toch alle vier ingangen beschikbaar blijven.

Revisie Quad 34 Voorversterker Standaard (€ 225,--) omvat:
- Nieuwe voedingselco’s en eventueel spanningsregelaar
- Vervangen alle elco’s en verlopen weerstanden
- Vervangen nikkelen pu-ingang door vergulde
- Herstellen printbreuken en schakelproblemen

Extra’s:
Vervangen pu-moduul door lijnmoduul € 75


Problemen met de Quad 34 Voorversterker


De Quad 34 voorversterker – uitgekomen in 1982 – is een fijne voorversterker die voor een echte muziekliefhebber: heel elementair en biedt precies wat nodig is: vier aan te passen ingangen (de pu-ingang kan door Quadrevisie worden omgezet in een lijningang), een in muzikaal opzicht perfecte klankregeling (het weglaten van de klankregeling getuigt van een totaal gebrek aan muzikaal inzicht) en een lage vervorming, gepaard aan simpele bediening.
Armand van Ommeren

Niemand zal verbaasd zijn dat na 30 jaar gebreken aan het licht komen. En we kunnen wel klagen dat zij daar in Huntingdon, England bepaalde zaken anders hadden moeten aanpakken, deels is dat ook zo, maar als het merendeel van de apparaten meer dan 20 jaar zonder problemen werkt, mag je niet zeggen dat de fabrikant het fout heeft gedaan: het overgrote deel van de concurrenten is al lang op de vuilstort beland. Kortom, eigenlijk geen reden tot klagen.

Juist om wat in de inleiding werd gesteld, is het de moeite waard om eens te kijken wat er aan te doen is wanneer de houdbaarheid van de Quad 34 voorversterker kennelijk wordt overschreden. Een belangrijke vraag is natuurlijk of er alternatieven zijn die mogelijk beter en/of goedkoper zijn?

Alternatieven?
Die zijn er niet: niet alleen bestaat er geen enkele voorversterker met zo’n subtiele en muzikaal perfecte klankregeling, alle mogelijke alternatieven zijn minstens even oud en hebben minimaal evenveel problemen. In het huidige aanbod is er geen enkele zinvolle vervanging te vinden. Als gezegd: alternatieven zijn er niet.

Wat zijn dan de problemen met de 34?
Er zijn in totaal zeven versies van de 34 waarvan de service documentatie er slechts 5 beschrijft, vreemd. Hetzelfde gebeurde bij de 44 waarvan de laatste versie ook nooit is beschreven in de documentatie. In al die versies van de 34 is de gehele versterker opgebouwd op één grote print waar alles op zit. Die print is tweezijdig uitgevoerd met pakweg 80 doorverbindingen tussen boven- en onderzijde. Die doorverbindingen zijn op den duur niet betrouwbaar: ze gaan roesten en roest geleidt niet. Gevolg: onderbrekingen. Een tweede probleem vormen de lichtblauwe elektrolitische condensatortjes – 17 in totaal – die lekken en het zuur dat daar uitkomt, tast de printsporen en het soldeertin aan. Ook dat leidt tot onderbrekingen.

Binnenwerk Quad 34 met groene laklaag – versie 5



Bij versie 5 en 6 heeft men de bovenzijde van de print voorzien van een lichtgroene laklaag om dit soort verschijnselen tegen te gaan. Maar de lak tast het koper van de printsporen aan – herkenbaar aan zwarte uitslag – en zo ontstaan weer andere onderbrekingen: het middel is erger dan de kwaal.

Detailfoto van verweerde printsporen onder de lak; ook de problematische doorverbindingen zijn goed te zien.



Een minder zwaar wegend probleem is dat de verschillende merken IC’s sterk verschillende eigenschappen hebben wat ook weer bijdraagt aan het spontaan omschakelen van de ingangen. En tenslotte is de balansregelaar al lang niet meer leverbaar en die onderbreekt vaak.

Wat is er aan te doen?
De laatste jaren nemen de problemen sterk toe en dus werd nagedacht over een definitieve oplossing. Veel Quad 34 voorversterkers werden in het verleden gereviseerd, maar vaak kwamen de problemen na kortere of langere tijd weer terug met soortgelijke verschijnselen. Het proces is maar moeilijk te stoppen.

Quad 34 met oranje logo



De enige versie die tot op heden geen problemen heeft, is de laatste versie – nummer 7 – die herkenbaar lijkt te zijn aan het oranje logo op de voorzijde. Ik zeg ‘lijkt’ want ik heb ook voorversterkers in handen gehad met oranje logo en toch een oude print (versie 5) en omgekeerd: voorversterkers met de laatste print maar zonder oranje logo. Overigens is het onbegrijpelijk dat alle versies (en ook de Quad 44 voorversterker en de FM4 tuner!) steeds zijn voorzien van de eerder genoemde lichtblauwe elcootjes die maar blijven lekken…

De enige manier om werkelijk van de problemen af te komen en alle gevallen uit het verleden definitief te herstellen, is de complete print vervangen door een nieuwe doorgemetaliseerde print van perfecte kwaliteit. Die print is er natuurlijk niet en zal moeten worden gemaakt. Daarvoor is nu een puntgave Quad 34 voorversterker gesloopt (!), de print helemaal kaal gemaakt en opnieuw getekend. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de bedrading van de balansregelaar aan te passen, zodat een wel leverbaar type kan worden ingebouwd. Verder wordt het denderfilter N1 vervangen door losse weerstanden en een condensator; het origineel van Rifa ontploft altijd, dat was al zo in de tijd van de Quad 33… Ook worden de bekende insteekweerstanden – vlaggetjes – weggelaten omdat de daarmee te maken instellingen tegenwoordig niet meer nodig zijn. De aanpassingen zijn dus vast, maar kunnen desgewenst door ons nog wel worden gemaakt. De nieuwe print is geschikt voor zowel de DIN- als de cinch-uitvoering. Ombouw van DIN naar cinch is technisch onzinnig en wordt niet overwogen: DIN is nu eenmaal beter. Alle eventueel benodigde pluggen en/of verloopkabels zijn beschikbaar.

Binnenwerk van de Quad 34 met de goede print – nummer 7



Wat gaat dat kosten?
Het laten maken van een nieuwe print – een aangepaste kopie van de zevende versie – is een omvangrijke klus, al was het maar omdat er een voorversterker voor moest worden gesloopt (en weer opgebouwd natuurlijk!) en dat voor het restaureren van defecte exemplaren een compleet nieuwe print in elkaar moet worden gezet: er zitten ruim 300 onderdelen op de print! Gebruikt worden de originele voedingstransformator, nieuwe netschakelaar en de originele bass, tilt en volumeregelaars en een nieuwe balansregelaar. Alle overige onderdelen zijn nieuw: weerstanden, condensatoren, diodes, transistoren en IC’s en dipswitches. Op een paar onderdelen en de kast na kunnen we dus spreken van een compleet nieuwe Quad 34 voorversterker.

De huidige berekening gaat uit van ca. € 500 voor het ombouwen van een bestaande Quad 34 voorversterker. Daarvoor wordt het complete moederbord vervangen, alle weerstanden, condensatoren, transistoren en IC’s worden door nieuwe vervangen. Alleen de voedingstransformator en de schakelfuncties worden overgezet. Naar het zich laat aanzien leverbaar in november van dit jaar.




Quad FM4 Tuner


Introductie 1982
Geproduceerd tot 1995
Totaal aantal 37.000


Gereviseerde FM4 tuner



Een qua prestaties goede tuner, maar niet digitaal. Het is een analoge tuner met digitale uitlezing en voorkeurinstellingen. Vaak problemen met de accu (lekken!) die in een rare schakeling zit en hier sinds enige tijd wordt vervangen door drie penlights die zo'n jaar of 8 meegaan en veel ellende voorkomen. Ook hier net als bij de 34 voorversterker problemen met het moederboard en de voeding. Al met al toch wel heel wat problemen met deze FM4, waar de FM3 niet alleen beter is maar ook nauwelijks problemen kent.

Prijs onderhoudsbeurt afhankelijk van staat waarin de tuner verkeert.
Quad FM4 tuner revisie standaard € 125,--



Quad 66 systeem


Introductie 1989
Geproduceerd tot 1996 (CD66 tot 1993)
Totaal aantal 12.000 (tuner 5100)

Het Quad 66 systeem met de bijzondere Scepter afstandsbediening (naar voorbeeld van Bang & Olufsen, maar die was veel mooier gemaakt) is maar kort op de markt geweest. Dat komt door een hoop tegenslag en problemen met de CD-speler (Philips stopte ineens met het loopwerk waarop de CD66 was gebaseerd) en de levering van het Telefunken IC voor de tuner is nooit goed van de grond gekomen. Ook de productiekwaliteit liet te wensen over. Hardnekkige problemen wil ik proberen op te lossen – onderzoek kost niets – maar reviseren doe ik ze niet.


Quad 606 Eindversterker


Introductie 1986
Geproduceerd tot 1997
Totaal aantal 27.700

Vanwege de steeds toenemende behoefte aan meer vermogen kwam Quad in 1986 met de 606, naast de 405-2. Op zich toch een beetje vreemd omdat het verschil in vermogen gering is – 40 watt per kanaal aan 8 ohm – en omdat de 606 die hetzelfde Current Dumping principe gebruikt als de 405-2 toch beduidend minder goed klinkt dan de 405-2. De vermogenswinst is te gering om de overstap te maken. Het is verder een goede en betrouwbare versterker, maar de klank viel me tegen.

Terzijde: destijds toen ik de bespreking van de 606 voor Luister schreef, was ik toch wel enthousiast. Ik speelde toen met de Quad ESL 63 en vergeleek met mijn eigen 405 (eerste serie) eindversterker. Ik ben toen overgestapt op de 606 die het net won van mijn eigen 405. Een aantal jaren later kreeg ik voor het blad Home Studio de Sony geïntegreerde versterker TA-FA7 (ca. 5000 gulden) in huis en die klonk aanzienlijk beter dan de Quad 44/606 combinatie die ik gebruikte. Een beslissing was toen snel genomen.

Een paar jaar geleden kocht ik op Marktplaats voor een aantrekkelijke prijs een Accuphase C200-V voorversterker (altijd een zwak gehad voor Accuphase voorversterkers en CD-spelers); de nieuwprijs zou ik er nooit voor over hebben gehad.

Om de Accuphase te kunnen gebruiken met de Quad ESL 988 die ik inmiddels had, was even een eindversterker nodig en nam een door mij gereviseerde Quad 303. Die staat er nog: het hoorbare verschil met de Sony was ongelofelijk. Véél strakker laag en een schitterend getekend en toch rustig hoog (strijkers, stemmen), we waren perplex. Sindsdien hebben veel klanten met allerlei verschillende luidsprekers de Quad 303 herontdekt.

Quad 606 eindversterker revisie standaard € 225,--


Quad 306 Eindversterker


Introductie 1986
Geproduceerd tot 1995
Totaal aantal 25.000

De verlate opvolger van de 303 eindversterker, maar zonder diens kwaliteiten. In feite zijn de 306 en de 606 (ook 707 en 909) allemaal gebouwd volgens het Current Dumping systeem van de 405 en allemaal de mindere van de 303. Ze hebben iets groezeligs in het hoog (de 405-2 het minst) en zijn uiterst gevoelig voor de voeding. Al na relatief korte tijd is het teruglopen van de eigenschappen van de voedingselco’s hoorbaar. Het zijn ook allemaal versterkers zonder gestabiliseerde voeding; de 303 heeft dat wèl en is daardoor minder gevoelig voor allerlei zaken die daaruit voortkomen. Het zou mij niet verbazen als de invloed die allerlei rommel afkomstig uit het lichtnet komt op de weergave heeft, te wijten is aan de gebrekkige en ongestabiliseerde voeding van de meeste versterkers. Met als gevolg dat men liever investeert in kostbare lichtnetfilters, terwijl de oorzaak in het ontwerp van de versterker zit.

Een servicebeurt omvat het vervangen van de voedingselco’s en wat klein materiaal. Ook worden de uitgangen vervangen die af fabriek wat gammel zijn uitgevallen. Origineel en gammel...

Prijs onderhoudsbeurt afhankelijk van de staat waarin de versterker verkeert. Standaard € 125,--


Quad ESL elektrostatische luidspreker


Introductie 1955
Geproduceerd tot 1985
Totaal aantal 54.000

Peter Walker besteedde een groot deel van zijn werkzame leven aan de ontwikkeling van luidsprekers, aanvankelijk met conusluidsprekers en een ribbon tweeter, maar al snel schakelde hij over op elektrostaten. De eerste ESL van Quad heette gewoon Quad Electrostatic Loudspeaker, er stond geen getal bij. Maar omdat de ESL 63 het getal 63 droeg voor het jaar (1963) waarin de ontwikkeling werd gestart, voegen velen het getal 57 aan de ‘oude’ ESL toe ter onderscheid. Niet helemaal correct want de ontwikkeling startte in 1955; in 1957 ging de oude ESL in productie. Het juiste cijfer zou dus 55 moeten zijn.


Nieuwbouw en revisie ESL - ook grills en pootjes

Nieuwbouw ESL 55





De ESL was dus geenszins de eerste poging van Peter Walker om een goede luidspreker te bouwen. En daarmee wordt inderdaad bedoeld dat hij – Peter – bestaande luidsprekers eigenlijk maar niks vond. Lang heeft hij gekeken en gewerkt met een ribbon systeem: een soort zig-zag opgevouwen bandje dat kan bewegen in een magnetisch veld; een systeem dat ook voor microfoons wordt gebruikt. Die microfoons zijn zeer kwetsbaar maar van sublieme kwaliteit!

Aanvankelijk gebruikte hij die ribbons voor het hoog, maar vond toch dat de wisselpunten tussen ribbon en conus voor laag en midden teveel problemen opleverden. Hij wilde een full range systeem en dat lukte niet met ribbons. Hij realiseerde zich toen dat de elektrostaat meteen al het voordeel had van een bewegende massa die bijna te vergelijken was met die van lucht! En bovendien hadden de verschillende elementen voor hoog, midden en laag een veel geleidelijker overgang met minder hoorbare bij-effecten.


Original ESL 55

Nieuwbouw ESLs van Quad Musikwiedergabe





De Quad elektrostaat was in 1955 bij zijn introductie de eerste full-range elektrostaat ter wereld. Alle andere zoals Janszen, maakten gebruik van een extra basluidspreker net als Martin Logan, Solostatic en Final. Een combinatie overigens die mij nooit heeft kunnen overtuigen, ook de combinatie Quad met Gradient niet.

Jaren geleden, toen ik nog luisterde naar de ESL 57 en op mijn werkkamer een paar AR 3A’s had, opperde vriend George Vermeulen (van de SoloSound in Hilversum) de mogelijkheid eens te luisteren naar een paar door hem gebouwde transmissielijnen met elektronische crossover bij die ESL’s voor het laag. Zo gezegd, zo gedaan en een paar weken later troonden in onze kamer achter de ESL’s twee ongeveer anderhalve meter hoge transmissielijnen met daarin de woofers van de AR 3A. Bij de installatie voorspelde George dat de wisselfrequentie zo rond de 50 Hz zou moeten liggen en dat het niveau al luisterend steeds zou worden verlaagd, en dat ik uiteindelijk tot de conclusie zou komen dat het resultaat optimaal is als je ze uitschakelt…

Hetgeen volkomen juist bleek. Zeker, bij sommige muziek wil je wel eens wat extra, maar voor serieus luisteren naar serieuze opnamen is het eigenlijk een hinderlijk bij-effect: het laag van de ESL is qua definitie veel beter en het onderscheid met het lage middengebied aanzienlijk duidelijker dan dat van vrijwel alle conusluidsprekers. Dat is me altijd bij gebleven en maakte toen al duidelijk dat het laag van de ESL weliswaar sterk afloopt, maar dat de kwaliteit van het laag, vooral de definitie, superieur is. Theoretisch geen verrassing, maar in de praktijk blijkbaar wel.

Het sterke punt van de ESL 57 is het middengebied, stemmen, strijkers en blazers worden uiterst realistisch weergegeven en hoort nog altijd tot het beste wat er op luidsprekergebied bestaat. In het hoog zitten wat grillige piekjes die velen wel aantrekkelijk vinden, hangt van de soort muziek af die je speelt, maar die anderen toch weer minder prettig vinden. Het enige echte grote minpunt is niet het gebrek aan laag wat steeds weer als argument wordt gebruikt, maar de afstraling, de spreidingsdiagram. De spreiding is gebrekkig, hoewel dit bij de gereviseerde en nieuw gebouwde ESL’s van Quad-Musikwiedergabe aanzienlijk beter is; ook die pieken in het hoog zijn aanzienlijk milder. Bij de originele ESL verandert het hoog al door uw hoofd te draaien en dat is hinderlijk en onrustig. Anderzijds is deze afstraling een voordeel in minder goede ruimten omdat de luidspreker de zijwanden aanzienlijk minder aanspreekt dan breed afstralende luidsprekers. Tweede voordeel is de geringe verticale spreiding die voorkomt dat het laag gaat ‘boemen’ door reflectie tegen de vloer juist voor de luidspreker. De beperkte spreiding in het hoog is de reden dat ik ze jarenlang heb gebruikt bij het opnemen van klassieke muziek in allerlei zalen en kerken. In een sacristie of consistoriekamer waar je nog nooit eerder was geweest, misleiden deze luidsprekers je minder dan andere luidsprekers.

Bij Quad Musikwiedergabe nam men jaren gelden de productie apparatuur van Quad in Engeland over en bouwt nu de elementen nieuw op dezelfde manier maar met betere materialen en meer toewijding, wat in het hoorbare resultaat bijzonder goed merkbaar is. Mocht u zelf naar Duitsland (willen) gaan, een bezoek aan Quad Musikwiedergabe (na afspraak) in Gering bij Koblenz is een aanrader! Wel tevoren een afspraak maken!

Nog altijd is de ESL 57, zéker voor kamermuziek en jazz, een meer dan voortreffelijke luidspreker die terecht door velen wordt gekoesterd en gelukkig altijd te restaureren en zelfs nieuw gebouwd leverbaar is.

QUAD MUSIKWIEDERGABE INFORMATIE

Revisie ESL 57 elektrostatische luidspreker (via Quad Musikwiedergabe – zie ook website www.quad-musik.com)

- Transport naar Duitsland en terug € 100 per eigen vervoer (per paar)
- Vaste kosten demontage en montage € 130 per luidspreker (ook bij niet repareren)
- Reparatie/revisie na prijsopgave (reken op € 1000 - € 2500 per paar)
- Prijzen exclusief BTW

Totaal gerestaureerde Quad ESL 57 door Quad Musikwiedergabe
Met nieuwe elementen en nieuwe hoogspanning. Grills naar keuze zwart of zilver. Andere kleuren op aanvraag.
Prijs per paar € 3.995,-- incl. BTW

Nieuwbouw Quad ESL 57 van Quad Musikwiedergabe
Geheel nieuw gebouwde ESL met nieuwe elementen en elektronica. Ook de kast en de grill zijn nieuw (grills van de oorspronkelijke fabrikant in Engeland!) met veel betere materialen en zorgvuldige bouw en leverbaar in vele kleuren. Standaard zwart of brons.
Prijs € 5.400 per paar incl. BTW

Nieuwbouw Quad ESL 57 QA (Quad Musikwiedergabe, Gering)
Een verdere ontwikkeling van de ESL met nieuwe elementen en elektronica. Leverbaar in zwart of brons.
Prijs € 8.000 per paar incl. BTW


Quad ESL 63 elektrostatische luidspreker


Introductie 1981 (ontwerp was gereed in 1963 vandaar de naam)
Geproduceerd tot 1999
Totaal aantal 35.000


ESL 988

Nieuwbouw ESLs van Quad Musikwiedergabe 2





De ESL 63 is een totaal andere luidspreker dan de 57. De slimme constructie met de concentrische ringen en de bijbehorende vertragingslijnen (toelichting elders op de site) zorgen voor een uitstekende spreiding en de constructie is zodanig dat de piekerigheid van de 57 geheel wordt vermeden. De wat gammele houten structuur van de originele 57 is verlaten en vervangen door een metalen frame dat aanzienlijk solider is dan de oude constructie, hoewel ook nog voor verbetering vatbaar zoals de nieuwere versies uit Duitsland laten horen. Dat zorgt ervoor dat velen de ESL 63 saai vinden vergeleken met de ESL 57 net zoals velen de 34 voorversterker frisser vinden klinken dan de 33.


Quad Musikwiedergabe ESL 63 QA

Nieuwbouw ESL 63 in metalen uitvoering

ESL 63 in originele vorm (kleur naar keuze)





Destijds bij de bespreking van de ESL 63 in 1981 luisterde ik zelf nog naar de 57 en vond ook de 63 wat teleurstellend: niet spectaculair en eigenlijk saai. Tot ik na zes weken de oude 57 weer op zijn plaats zette en werkelijk van mijn stoel viel van verbazing over de nu ineens opvallende piekjes die de 63 niet had. Dat de ESL 63 in het laag wat verder doorliep en de spreiding veel beter was, deed helemaal de deur dicht. Ik was toen volledig overtuigd. En dat ben ik nog, hoewel de nieuw gebouwde 57 van Quad-Musik op een reeks punten hoger scoort dan de originele. En voor bepaalde muziek, als gezegd, is het nog altijd een sublieme, wat intiemere luidspreker (kamermuziek en jazz).

Revisie ESL 63 elektrostatische luidspreker
(via Quad Musikwiedergabe – zie ook website www.quad-musik.com)

- Transport naar Duitsland en terug € 100 per eigen vervoer (per paar)
- Vaste kosten demontage en montage € 130 per luidspreker (ook bij niet repareren)
- Reparatie/revisie na prijsopgave (reken op € 1000 - € 3000 per paar)
- Frameversterking per paar € 600 extra
- Prijzen excl. BTW
- Kleuren doek, hout en voet bespreekbaar

Gereviseerde ESL 63 elektrostatische luidspreker
Prijs: € 4.850,-- per paar incl. BTW

Totaal gereviseerde ESL 63 met frameversterking
De geweldige ESL 63 QA van Quad Musikwiedergabe kost een aanzienlijk bedrag: het dubbele van een gereviseerd paar! Er is echter een zeer aantrekkelijke tussenweg door in de gereviseerde ESL 63 een paar verbeteringen van de ESL 63 QA op te nemen. Deze versie bezit ik nu een paar jaar en ik ben telkens weer verrast en enthousiast over deze luidspreker. Hij is rustiger dan de originele 63 en vooral het laag en lage middengebied zijn indrukwekkend verbeterd.
Prijs: € 5.600,-- per paar incl. BTW (dé aanrader in mijn ogen!)

Nieuwbouw Quad ESL 63 QA (Quad Musikwiedergabe, Gering)
Prijs: € 9.999,-- per paar

ESL 988 – 989
Ik verwijs graag naar de andere artikelen over ESL’s en kan hier alleen een wisselend beeld signaleren: er zijn verschillende productieversies van de 988 en 989 in omloop en een deel daarvan vind ik geen aanrader. De 989 vind ik sowieso teveel laag hebben, is ook wat ongecontroleerd; de 988 is in zijn beperking duidelijk de betere. Ikzelf gebruikte een aantal jaren de blauw/grijze versie die ik absoluut de betere vind.

ESL 2805 – 2905
De bespreking van de 2805 vindt u elders op de site en die viel me tegen. Het karakter is wat omgebogen naar de Duitse smaak: hij geeft wat meer laag en hoog. Dat komt mogelijk wat meer overeen met de smaak van de moderne mens, maar mij bevalt het niet. Voor de grotere 2905 geldt hetzelfde als voor de 989: te veel en niet gecontroleerd genoeg.

ESL 63 QA
De door Quad Musikwiedergabe nieuw gebouwde ESL 63 QA is de beste luidspreker die ik ken. Zie bespreking elders op de site.




Kopen ESL's


Voor een nieuwe elektrostaat moet je veel geld neertellen, vandaar dat het aantrekkelijk lijkt om naar gebruikte exemplaren om te zien. Maar het kopen van elektrostaten is per definitie een hachelijke onderneming, vooral vanwege de zeker in het verleden belabberde productiekwaliteit die dan ook vaak de aanleiding is om ze weg te doen. En dan zit de koper die denkt een goede deal te hebben gesloten met luidsprekers die een kostbare revisie moeten ondergaan. Daarom is het heel verstandig dat u zich realiseert dat een paar goed functionerende elektrostaten u zonder meer op 2 tot 3000 euro komt te staan. Dat kan zijn door direct bij Quad-Musikwiedergabe (al dan niet via Quadrevisie in Nederland) een paar gereviseerde elektrostaten te kopen, dan wel goedkoop een paar te kopen en die te laten reviseren. Het laatste houdt wel iets meer risico in.

Er bestaat dan ook nog de mogelijkheid geheel nieuw gebouwde exemplaren te kopen die met betere materialen als vroeger en met veel aandacht voor detail op de originele productie-apparatuur van Quad in Duitsland worden gebouwd: een geniaal Engels ontwerp door toegewijde Duitse vakmensen gebouwd. Dit geldt zowel voor de ESL 57 als voor de ESL 63. Van beide bestaat dan nog een aanzienlijk opgewaardeerde versie: de ESL 57 QA en de ESL 63 QA. Die laatste is de beste luidspreker die ik ooit heb gehoord. Zie bespreking.

Problemen
Het is dus eigenlijk niet zo verstandig zomaar een paar gebruikte ESL’s aan te schaffen. Het is nagenoeg ondenkbaar dat u niet binnen korte tijd voor een kostbare revisie staat. Vanwege de al genoemde matige (…) productiekwaliteit ontstaat schade die vaak tot vervangen van elementen leidt. Bedenk daarbij dat je bezwaarlijk inéén van beide luidsprekers een element kunt vervangen, zonder dat ook in de andere te doen. Het hoorbare kwaliteitsverschil is zo groot dat dit niet prettig is om naar te luisteren.

In veel gevallen (ESL 55) zijn de audiotrafo en het houten frame het enige dat nog bruikbaar is… Natuurlijk zal er links of rechts best wel een echt goed paar zijn dat door de verkoper vanwege onwetendheid voor een lage prijs wordt verkocht, maar dat is een uitzondering. Let bij het luisteren altijd op rammelen en andere bijgeluiden. Bij de ESL 63 kan een klein rubber dopje op de voet worden verwijderd en als u daarin kijkt ziet u een neon lampje dat regelmatig even oplicht. Optimaal is de situatie wanneer het eens in de 30 seconden oplicht, iets vaker mag, maar meer dan eens in de 10 seconden duidt op het weglekken van hoogspanning. Visuele inspectie kan met een zaklantaarn om te zien of de cellofaan stofafdichting nog intact is, Bij de 63 dient dan de sok even losgemaakt te worden door het plankje op de bovenzijde los te nemen (naar rechts schuiven) en het doek naar beneden te schuiven.

Voor alle elektrostaten geldt dat het verstandig is, zeg maar noodzakelijk, ze continu aan te laten staan. Eindversterkers zou ik niet meer dan eens per dag aan en uit zetten.

Levensduur
Elektrostaten hebben een slechte naam als het gaat om betrouwbaarheid en onderhoud. Dat komt grotendeels door de slechte (Engelse) productiekwaliteit, denk maar aan de auto-industrie. Eenmaal goed in elkaar gezet met eersteklas materialen, kan er vele jaren onbezorgd naar worden geluisterd.

De ESL 55 (57) is niet voorzien van een beveiliging en dient daarom te worden aangesloten op een versterker die niet meer vermogen kan leveren dan de luidspreker hebben kan. Anders dan bij gewone luidsprekers blaas je een ESL 57 in enkele seconden op als je over de schreef gaat. Een conusluidspreker warmt langzaam op en verbrandt uiteindelijk. Een elektrostaat slaat bij overbelasting over en dan zit er een brandgat in het membraan, iets dat in seconden kan zijn gebeurd. Bij de door Quad-Musikwiedergabe gefabriceerde elementen komt dit overigens nagenoeg niet meer voor.

De ESL 63 en latere typen hebben een eigen beveiliging die de ingang kortsluit wanneer het te gek wordt. Nadeel daarvan is dat dit betekent dat de uitgang van de versterker wordt kortgesloten en veel versterkers lusten dat niet. Ik ken een geval van een volledig gesmolten uitgangsrelais van een bekend merk doordat de luidspreker de ingang kortsloot, waarop de versterker uitschakelde en de luidspreker de ingang weer vrij gaf. Daarop schakelde de versterker weer in het spelletje herhaalde zich op een zeer hoog tempo waarop het uitgangsrelais van de versterker smeltend de geest gaf..

Resumé
Wanneer u belangstelling heeft voor een paar nieuwe, gereviseerde of gebruikte elektrostaten dient u minimaal uit te gaan van een bedrag rond de 2500 euro. Het is dan verstandig een gereviseerd paar te kopen en niet het risico te nemen dat uw voor bijvoorbeeld 500 euro gekochte paar, nog een revisie van 2500 euro moet ondergaan. Voor hetzelfde of minder koopt u een paar met garantie. Alle onderdelen, grills, houten lijsten, pootjes, doek, het is allemaal leverbaar zoals u op de website van Quad Musikwiedergabe kunt lezen.