quad versterker, quad luidspreker, revisie, ombouw, reparatie
Armand van Ommeren
Kerkstraat 56
4854 CG Bavel
The Netherlands
0161-432451
armand@quadrevisie.nl
KvK Breda 20064173



<< Terug
 

Test Quad 34 voorversterker en FM-4 tuner
Op reis in het land van Peter Walker (slot)

 

©Armand van Ommeren

 

In maart '68 schreef Jan Kool over de 33/303 combinatie van Quad, een versterker die als n van de eersten definitief afrekende met het in Hi-Fi-kringen hoog geprezen, maar door muziekliefhebbers verfoeide transistorgeluid. Nu zijn we vijftien jaar verder en nog steeds is de 33/303 een topversterker en komt Peter Walker met de opvolger van de 33 voorversterker.



34 Voorversterker
Als we het bestaan van de 44 even buiten beschouwing laten, is de 34 een werkelijk nieuwe voorversterker met een opzet die voor de muziekliefhebber veel belangrijker is dan hij er op het eerste oog of oor vanaf zal zien of horen. Over 'ogen' gesproken, vond JK destijds dat Peter Walker straf moest hebben voor de vormgeving en de kleurstelling van de 33, over de vorm heb ik geen klachten, maar de kleur van de toetsen stoort mij.

Mijn eerste reactie was er een van diepe teleurstelling. Wg het vertrouwde en hooglijk gewaardeerde Quadfilter, wg klankregeling en maar vier ingangen, net als de 33. Nu, na een aantal maanden gebruik, wil ik de 34 niet meer kwijt en prefereer hem verre boven de oude trouwe 33. De klankregeling is z eenvoudig en z effectief en sluit vooral z aan bij wat muzikaal wordt verlangd, dat niets wordt gemist. Van het filter zijn precies die standen overgebleven die gebruikt werden, maar belangrijker is dat alle instellingen in minder dan een handomdraai gerealiseerd kunnen worden. Ik merk bovendien dat anderen, die het filter en de klankregeling van de 33 nooit aanraakten en van het filter toch eigenlijk niet veel begrepen, er nu wl gebruik van maken en er erg tevreden mee zijn. Vandaar dat ik denk dat het concept van de 34 voor de niet-technische muziekliefhebber een schot in de roos is en dat de techneut zal ontdekken dat deze regeling beter bij muzikale problemen past.



Techniek
Werpt men een blik in het inwendige van de 34 dan ontkomt men niet aan een grote bewondering voor deze kleine fabriek die voor een redelijke, zij het niet lage prijs een fraai kwaliteitsprodukt levert, waar vrijwel elke fabrikant uit Oost n West een voorbeeld aan kan nemen. Schitterend gebouwd, zeer overzichtelijk en uitermate service-vriendelijk. Alle regelaars zijn uitgevoerd als echte stappenschakelaars, waarmee gelijkloopproblemen van de volumeregelaar uit de wereld zijn. Tevens zijn alle standen daardoor makkelijk en exact terug te vinden. Zeer terecht stelt Quad in het instructieboekje dat het instellen van de volumeregelaar meer aandacht verdient dan het doorgaans krijgt.

De klankregeling van de Quad 34 bestaat uit twee stappenschakelaars die een keuze bieden uit een aantal vaste karakteristieken. Niet langer een glijdende of schuivende regeling, maar een aantal zeer goed doordachte oplossingen voor muzikaal-akoestische problemen. De laagregeling heeft naast de Q-stand drie posities op en drie f. De laag-f standen zijn ontworpen op basis van kamereffecten die tot een benadrukking van het laag leiden, welke met deze regeling kunnen worden gecorrigeerd. De laag-op standen compenseren voor de afval, veroorzaakt door kleine luidsprekersystemen. Dergelijke correcties zijn met een conventionele klankregeling nauwelijks goed uit te voeren, maar met de laagregeling van de 34 gaat dat uitstekend. Belangrijker is m.i. nog dat deze regeling geen onduidelijkheden meer heeft voor hen die zich niet verdiept hebben, of dat niet willen, in de achtergronden van de geluidstechniek. Een volkomen vergeten factor. Wanneer iemand daarvan op de hoogte is kan men op de meeste versterkers wel een enigermate bevredigend resultaat bereiken, maar de muziekliefhebber die niets van techniek weet, moet het ook kunnen en verreweg de meeste fabrikanten staan daar nooit bij stil. Het aantal mogelijkheden wordt steeds groter, maar het wordt voor niet-technische mensen steeds moeilijker uit al die mogelijkheden een muzikaal klankbeeld te destilleren. Quad heeft die groep altijd op de eerste plaats gezet en is daar bij de 34 meer dan ooit in geslaagd.

Tilt
De 'tilt-regeling' komt min of meer in de plaats van de normale klankregeling. Hij laat de frequentiekarakteristiek overhellen naar de ene of de andere kant, maar de karakteristiek zelf blijft recht. Ik vrees dat veel techneuten en Hi-fanaten dit zullen beschouwen als het doorslaggevende bewijs dat Peter Walker er cht niets van begrijpt; iets dat in die kringen al jren vaststond. Muzikaal gevoelige mensen zullen echter na een eerste reactie dat de regeling niet zoveel doet, merken dat dit het zoveelste ei van Columbus is. Iedereen die wel eens geprobeerd heeft de balans tussen eerste en tweede violen enerzijds en celli en contrabassen anderzijds te corrigeren, weet uit ervaring dat dit met een gebruikelijke klankregeling niet goed te doen valt. Altijd worden er instrumenten in het corrigeren meegetrokken waardoor nooit de balans wordt bereikt die men zocht.

Ook klankregelingen met instelbare kantelpunten zijn, hoewel beter, niet de oplossing voor dit probleem. Met de 'tilt-regeling' kan men de balans wel corrigeren, doordat de karakteristiek recht blijft maar als geheel scheef komt te staan. Gebruikt men deze regeling voor het eerst dan is men geneigd te menen dat de werking niet zo effectief is; draaien aan een conventionele klankregeling heeft op het gehoor veel ingrijpender gevolgen. Na een paar minuten luisteren echter begint men te merken dat de regeling, hoewel uiterst subtiel, zeer effectief is. En wat nog veel belangrijker is, de regeling is muzikaal haast perfect en met een handomdraai heeft men precies wat men hebben wil. Na een paar dagen al vindt men een 'normale' klankregeling ouderwets. De 'tilt' heeft in beide richtingen n stand meer dan die op de duurdere Quad 44, wat bezitters van de 44 jammer zouden kunnen vinden. Ook de laagregeling heeft in beide richtingen n stand meer (is in de tweede serie van de 44 gecorrigeerd - AvO). De 34 heeft ingangen voor radio, platenspeler, recorder en extra. De extra aansluiting kan door het plaatsen van twee brugjes in het inwendige ook voorzien worden van een opnamesignaal, voor het aansluiten van een tweede recorder. Dat dient een exemplaar met twee koppen te zijn. Kopiren gaat in dat geval wl van extra naar tape, maar niet terug.

Ook de gevoeligheid van de recorder in- en uitgangen kunnen goeder Quad-gewoonte weer ingesteld worden, zij het niet zo ruim als bij de 33 of de 44. Wl zijn de waarden m.i. beter gekozen dan bij de 33. De pu-ingang is voorzien van een insteekbare versterker, die in twee versies wordt meegeleverd: n voor magnetische elementen (MM) en n voor dynamische elementen (MC). De laatste is leverbaar in verschillende versies, zodat elk element optimaal kan worden gebruikt. De pu-aansluiting is uitgevoerd met cinch plugjes, alle andere aansluitingen in DIN, maar volgen niet de door DIN voorgeschreven waarden. Ik kan vrede met deze oplossing hebben, hoewel ik er niet bij sta te juichen. Jammer vind ik dat de 34 maar vier ingangen heeft. Velen zullen alln voor die ene ingang meer de aanschaf van de veel duurdere 44 overwegen. Met de Compact Disc en stereo-tv op de stoep heeft de doorsnee muziekliefhebber zeker 5 ingangen nodig: pu, radio, recorder, tv en CD. Ik hoop dat Quad snel komt met een bijpassend schakelkast je.

Vervelend vind ik dat het monoschakelen van de 34 alleen gebeurt op de uitgang naar de eindversterker en niet op de recorderuitgang. M.a.w., wanneer u een ruisende FM-uitzending mono schakelt dan neemt een recorder dat toch stereo (met ruis) op. Dat is een euvel van alle versterkers, alleen de oude 33 had dat niet. Nu kan men dat voor FM nog wel verdedigen, maar oude platen zie ik toch echt liever mono geschakeld vr de recorder. Slim is de balansregelaar die bij mono links en rechts kan mengen om het punt met minimale ruis te kunnen opzoeken. Maar, ik zie ook dit liefst vr de opname-uitgang.

Prestaties
Hoewel in de specificaties niets te vinden is wat werkelijk substantieel beter is dan de Quad 33, heb ik het gevoel dat hij bij luisterproeven wel degelijk beter is. De 34 lijkt me op het gehoor nog stiller dan de 33 al was. Tevens heb ik het idee dat de definitie van de pu-voorversterker bij de 34 beter is, maar dat kan idee zijn. Vooral de MC-voorversterker is bijzonder stil en de aanpassing bleek voor het Denon DL-305 element uitstekend gekozen te zijn. Was de keus tussen de 33 en de 44 een moeilijke, nog afgezien van de prijs, die tussen de 34 en de 44 is heel eenvoudig. Bent u een recorderfanaat die beslist op twee recorders achter-band wil luisteren, dan bent u aangewezen op de 44. In alle andere gevallen heeft de 34 mijn voorkeur. Wat de klankregeling betreft wint de 34 het omdat hij een aantal standen mr heeft dan zijn grote broer. Hij mist daarentegen het regelbare filter en moet het met vaste curves doen. Voor mij ruim voldoende. Verder is de 34 een voorversterker met uitstekende prestaties, goed gebouwd en nog klein ook.

FM-4 tuner
De opvolger van de FM-3 komt ongetwijfeld aan de wens van velen tegemoet, allereerst omdat hij is voorzien van voorkeuzetoetsen. Velen zullen het echter jammer vinden dat er (weer) geen MG op zit, zodat voor Hilversum 2 en BBC World Service iets anders bedacht moet worden. Het is te hopen dat Quad zich realiseert dat zij velen in Europa een groot plezier zou doen met een simpele MG/LG ontvanger in een identieke behuizing.

Het belangrijke van de FM-4 is dat deze tuner uitstekende ontvangstresultaten biedt, die niet onderdoen voor de terecht beroemde Revox tuner en daarbij z eenvoudig is te bedienen dat zelfs de meest verstokte leek het zonder moeite kan. Afstemmen gaat precies als bij een ouderwetse radio, alleen wordt de frequentie met cijfers aangegeven. Veldsterkte en kanaalmidden worden heel slim met twee kolommetjes aangegeven, een fraaie variant op de bekende twee lampjes. Net als de 34 voorversterker is ook de FM-4 schitterend gebouwd en ondergebracht in dezelfde behuizing, De breedte is gelijk aan die van de 34 en 44, maar de FM-4 is even plat als de 34.

Prestaties
De bruikbare gevoeligheid van de FM-4 ligt, zo blijkt in de praktijk, toch nog gunstiger dan bij de FM-3. De FM-3 was steeds aangesloten op mijn grote antenne, die ik enige tijd geleden van het dak heb gehaald en op zolder heb geinstalleerd vanwege kans op blikseminslag en lawaai. Op die zolderantenne had ik op de Lopikse zenders hoorbaar meer ruis dan vroeger en Brussel kwam beduidend slechter binnen. De FM-4 levert duidelijk een betere ruisafstand op Lopik en haalt Brussel vrijwel altijd goed binnen, zij het mono. Maar toch, aan de rand van het Gooimeer is dat een hele prestatie. Een punt dat in vroeger jaren te weinig aandacht heeft gekregen, is de bandbreedte van een FM tuner en de daarmee samenhangende last die men ondervindt van naburige zenders. De vergelijking FM-3/Lux T-300 wordt weliswaar door de Luxman kwantitatief gewonnen, maar als het er om ging zenders bruikbaar binnen te halen, een concert lang, dan bleek de FM-3 op de lange. duur toch de winnaar te zijn.

Tuners als de T-300 zijn meer dan voortreffelijk als DX tuner, maar achteraf moet ik erkennen dat voor de muziekliefhebber de FM-3 een bruikbaarder signaal levert. Bij' aansluiting op een CAI maakt dat natuurlijk allemaal niets uit, dn wordt het resultaat primair door het systeem bepaald. De FM-4 is voorzien van 7 voorkeuzetoetsten, wat in sommige gevallen te weinig zal zijn, maar gelukkig is het afstemmen erg eenvoudig, in tegenstelling tot veel andere digitale tuners, waar het een moeizame bezigheid is. Opslaan van een frequentie in het geheugen doet men door de tune-toets vast te houden en de gewenste voorkeuzetoets aan te tippen. Bij het opslaan wordt ook de AFC weer ingeschakeld, die bij het overschakelen op handafstemming automatisch wordt uitgeschakeld. Het kan gewoon niet eenvoudiger.

De FM-4 is duidelijk de meerdere van de FM-3 wat bruikbare gevoeligheid betreft en zeker waar het gaat om bedieningsgemak. De piloottoononderdrukking is aanzienlijk beter. Ik gebruik de 34 voorversterker en de FM-4 met een 405 eindversterker op twee ESL-63 luidsprekers. Een combinatie die bepaald vorstelijk genoemd mag worden en die aan alle muzikale wensen ruimschoots tegemoet komt. Afgezien van wensen als MG, n ingang meer en een andere mono-schakeling blijven er voor mij geen meer over. Naast de voortreffelijke prestaties heb ik vooral waardering voor de manier waarop Quad er weer in is geslaagd, en nu beter dan ooit tevoren, de aanwezigheid van techniek zover mogelijk naar de achtergrond te dringen.

Quad 34 voorversterker -f 1325.-
Quad FM-4 tuner -f 1365.-
Importeur: TransTec b.v., Rotterdam. (april 1983)

 

<< Terug